Προβληματικές εξελίξεις στο Προσφυγικό/Μεταναστευτικό

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η αγχωμένη επικαιρότητα των ημερών – ΕλληνοΓαλλική αμυντική συμφωνία με αμοιβαία συνδρομή, επί θεμελίων προμήθειας Bell@rra και Rafale, μεσοβδόμαδα τώρα νέα MDCA με ΗΠΑ και επιστολή Μπλίνκεν σε λογική «βελτίωσης» επιστολών Κίσσινγκερ (1976) και Πομπέο (2020), συν τα μέτρα για συγκράτηση του σοκ στα νοικοκυριά από το κύμα ακρίβειας – θα ήταν λάθος να μας αποκρύψει μια δυσάρεστη/δυσοίωνη εξέλιξη. Που αφορά την θέση της Ελλάδας στο διεθνές σύστημα με αφορμή, ή μάλλον με βασικό περιεχόμενο, το Προσφυγικό-Μεταναστευτικό.

Αναρτημένη στον επίσημο οπτικοακουστικό ιστότοπο της ΕΕ συναντά κανείς τοποθέτηση της αρμόδιας Επιτρόπου Ylva Johansson στα πλαίσια του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, όπου εκείνη αναφερόταν με έντονο ύφος στις περιπτώσεις push-backs στα σύνορα – Κροατίας και Ελλάδας. Είχε προηγηθεί δημοσιοποίηση νέας σειράς από ρεπορτάζ διεθνών φορέων, για κακομεταχείριση και έκθεση σε κίνδυνο ανθρώπων που προσπαθούσαν να διαβούν ποτάμι (μεταξύ Κροατίας και Βοσνίας) ή θάλασσα (μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας). Όποιος παρακολουθήσει το σχετικό βίντεο βλέπει/ακούει την Γιόχανσον να αναφέρεται με τρόπο πολύ διαφορετικό στην αντίδραση αφενός της Κροατικής Κυβέρνησης (εδώ η Deutsche Welle είχε προβάλει βίντεο με ξυλοδαρμούς/βασανισμούς μεταναστών από καμουφλαρισμένη/κουκουλωμένη Αστυνομία στα σύνορα…), αντίδραση που θεωρεί απόλυτα ικανοποιητική καθώς δήλωσε ότι θα θέσει σε κίνηση τον ανεξάρτητο μηχανισμό διερεύνησης παρόμοιων επεισοδίων που έχει δημιουργηθεί με την στήριξη της ΕΕ,  και αφετέρου την αντίστοιχη αντίδραση της Ελληνικής Κυβέρνησης η οποία δεν προχωράει σε ανάλογη διερεύνηση. (Χρειάστηκε πυροσβεστική παρέμβαση από πλευράς Υπουργείου Εξωτερικών που συνειδητοποιεί τι ευρύτερο κόστος μπορεί να έχει ρήξη Μηταράκη/Γιόχανσον άμα καταλήξει να είναι ρήξη Ελλάδας/Επιτροπής). Η Γιόχανσον εμμένει στην ανάγκη προστασίας των συνόρων της ΕΕ, ωστόσο εμφατικά τονίζει την ανάγκη τήρησης των  υποχρεώσεων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Προφανώς στα πλαίσια προκαταβολικής «απάντησης» σε παρόμοιες επικρίσεις, 12 υπουργοί Εσωτερικών ή/κι Μετανάστευσης της ΕΕ – των 3 Βαλτικών χωρών, των 4 χωρών Βίζεγκραντ, συν της Αυστρίας, Δανίας, Βουλγαρίας, Κύπρου και Ελλάδας (Νότης Μηταράκης) – πήραν την πρωτοβουλία να στείλουν διεξοδική επιστολή στην Επίτροπο Υ. Γιόχανσον , τον ημέτερο Μαργαρίτη Σχοινά (ως αρμόδιο Αντιπρόεδρο για τον Ευρωπαϊκό Τρόπο Ζωής) με κοινοποίηση στον Προεδρεύοντα (Σλοβένο) του Συμβουλίου Υπουργών Εσωτερικών Υποθέσεων. Με την επιστολή αυτή ζητούν, σε έντονο ύφος, «να προσαρμοσθεί το νομικό πλαίσιο της ΕΕ [στα θέματα ασύλου και μετανάστευσης] στις νέες πλευρές της πραγματικότητας». Η επιστολή αυτή βρήκε τον δρόμο της στο Politico, και ήδη συζητείται ευρύτερα.

Καθώς η τοποθέτηση αυτή ακολουθεί τα Ευρωπαϊκά πρότυπα διπλωματικότητας, ξεκινά «καλωσορίζοντας τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που αναδύονται». Και τούτο, με την ανάπτυξη όλων των διαθέσιμων «επιχειρησιακών, νομικών, διπλωματικών και οικονομικών μέσων» που έχει στην διάθεσή της η ΕΕ προκειμένου να «δοθεί απάντηση στην εργαλειοποίηση της παράνομης μετανάστευσης από Κράτη στο διεθνές σύστημα [actors]». Η αναφορά είναι διαφανής στις κινήσεις Λουκασένκο/Λευκορωσίας, αλλά δεν βρίσκεται μακριά απ’ εκείνες Ερντογάν/Τουρκίας. Η αναφορά των «12» συνεχίζει με αποφασιστική αναφορά στην «προστασία των εξωτερικών συνόρων [της ΕΕ] με μέγιστο επίπεδο ασφάλειας», αλλά και στα φαινόμενα χρησιμοποίησης του Ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου «προκειμένου να εκβιάζονται Κράτη-μέλη [της ΕΕ]».

Αφού, λοιπόν, τίθεται αυτό το γενικό πλαίσιο – που ολισθαίνει από την γλώσσα της «παράτυπης εισόδου» στην ευθεία επίκληση της «παράνομης μετανάστευσης», απαριθμούνται 6 επιμέρους προσεγγίσεις, που τίθενται υπό την γενική αναζήτηση «Ευρωπαϊκών λύσεων χωρίς καθυστέρηση» – φυσικά με επίκληση μακροπρόθεσμων λύσεων βασιζόμενων «στις Ευρωπαϊκές αξίες». Οι οποίες αξίες, όμως, δεν αποκλείουν τις πιο συγκεκριμένες αναφορές σε:

  • Πρόβλεψη φυσικού φράγματος ως προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ (που, ειλικρινά οι «12» αναγνωρίζουν ότι δεν προβλέπεται από την συμφωνία Σένγκεν). Ζητείται δηλαδή η φωτογράφιση ηγετών μπροστά σε φράχτες και τείχη να αποκτήσει σφραγίδα ΕΕ…
  • Κοινή πρόβλεψη μέτρων επιτήρησης των συνόρων, και μάλιστα με έμφαση στα προληπτικά μέτρα αποτροπής παρανόμων εισόδων (εδώ, γεύση από push-backs).
  • Αναφορά στις απειλές στην δημόσια ασφάλεια των Κρατών-μελών και/ή την εμπορία ανθρώπων (που οι σημερινοί έλεγχοι και η σχετική επιτήρηση «δυστυχώς (regretfully) δεν μπορούν να επιτύχουν».
  • Αναφορά στην απουσία ξεκάθαρων κανόνων στο σύστημα Σένγκεν για την «παράνομη διάβαση χερσαίων ή θαλασσίων συνόρων» – με ειδική μνεία της απουσίας πρόνοιας για το «τι θα πρέπει να πράττουν τα Κράτη μέλη σε περίπτωση υβριδικών επιθέσεων». Αυτές περιγράφονται ως «μεγάλης έκτασης τεχνητές ροές παράτυπων μεταναστών (Σημ: εδώ ξαναβρίσκεται η αναφορά σε παράτυπους αντί παράνομους…), που διευκολύνονται ή και ωθούνται από τρίτη χώρα, προκειμένου [αυτή] να ασκήσει πολιτική πίεση».

Όταν τελειώσει κανείς την ανάγνωση αυτού του κειμένου, καταλήγει να διερωτηθεί μήπως θάταν ειλικρινέστερο να ζητηθεί/προταθεί ευθέως η αποχώρηση από τις δεσμεύσεις της Σύμβασης της Γενεύης (1951) και το Πρωτόκολλο (1967) για το ανθρωπιστικό δίκαιο και για το καθεστώς  των Προσφύγων.