Οι άνθρωποι έχουν περάσει έναν ολόκληρο χρόνο κολλημένοι στις οθόνες τους, όμως τώρα αυτή η μιντιακή φούσκα πάει να σπάσει

 

«Ο αριθμός των ανθρώπων που άλλαξαν μέγεθος στα ρούχα τους είναι αληθινά εντυπωσιακός», έλεγε τον Ιούνιο ο Τσιπ Μπεργκ, επικεφαλής της Levi Strauss. Μετά από περισσότερο από έναν χρόνο σε lockdown μετά διαλειμμάτων, ο κατασκευαστικός οίκος των μπλουτζίν εξηγούσε στο Associated Press ότι το ένα τέταρτο του συνόλου των καταναλωτών δεν χωρούν πλέον στο παντελόνι τους.

Αυτή η μακρόσυρτη περίοδος ζωής στον καναπέ μπορεί να έκανε κακό στη φυσική κατάσταση των ανθρώπων ανά τον κόσμο, όμως άνοιξε μια χρυσή εποχή για τους κλάδους εκείνους που παράγουν προϊόντα ψυχαγωγίας για το σπίτι. Έτσι που οι δυνατότητες διασκέδασης εκτός σπιτιού είχαν κλείσει (με τα lockdown), έτσι όπως η μετακίνηση για τη δουλειά αντικαταστάθηκε από την τηλεργασία, οι άνθρωποι είχαν περισσότερο διαθέσιμο χρόνο στα χέρια τους.

Τώρα, καθώς τα εμβόλια αρχίζουν να κάνουν πλέον τη δουλειά τους, οι ανά τον κόσμο κυβερνήσεις έχουν άρει τις οδηγίες να μένει ο κόσμος σπίτι του – και οι άνθρωποι ξαναβγήκαν. Τα γραφεία ξανάνοιξαν, τα εστιατόρια δέχονταν πλέον παραγγελίες και οι ζωντανές διοργανώσεις έχουν επανέλθει – από τις Κάννες μέχρι το Ουίμπλεντον. Ο «δείκτης κανονικότητας» του Economist δείχνει ότι –βαθμιαία– η ζωή επανέρχεται στον ρυθμό της σε πολλές από τις 50 χώρες που καλύπτει.

Καθώς λοιπόν ο διαθέσιμος χρόνος για τη ζωή στο σπίτι άρχισε και πάλι να μειώνεται, η «έκρηξη της προσοχής» που είχε καταγραφεί το 2020 μετατρέπεται σε «ύφεση της προσοχής» σύμφωνα με τον Μαρκ Μάλιγκαν της εταιρείας αναλυτών MIDiA Research. Η συμπίεση του ελεύθερου χρόνου στο σπίτι σημαίνει για τις εταιρείες του χώρου των μίντια ότι τίθεται ένα ερώτημα, ίδιο για όλες τους, σύμφωνα με τον Μπρένταν Μπρέιντι της Antenna, εταιρείας μέτρησης συνδρομητών σε υπηρεσίες βίντεο συνεχούς ροής (video-streaming).

«Φθάσαμε πλέον σε φάση σταθερότητας; Ή αρχίζουμε να πέφτουμε σε γκρεμό;»

Το να διαθέτει κανείς σύνδεση στο διαδίκτυο κατέληξε να αποτελεί βασική ανάγκη: στην αρχή της πανδημίας, ένα στα δέκα βρετανικά νοικοκυριά δεν είχε σύνδεση – έκτοτε, όμως, το μισό από αυτό το κενό καλύφθηκε. Σε αναζήτηση νέων πηγών διασκέδασης, οι ανά τον κόσμο χρήστες έξυπνων τηλεφώνων εγκατέστησαν 143 δισεκατομμύρια νέες εφαρμογές – 25% περισσότερες απ’ όσες το 2019 (και με υπερδιπλάσιο ρυθμό αύξησης, σε σχέση με την περασμένη χρονιά), σύμφωνα με στοιχεία που δίνει η Sensor Tower, που καταγράφει την κίνηση των καταστημάτων εφαρμογών.

Το μεγαλύτερο μερίδιο του πρόσθετου χρόνου που δαπανάται επί οθόνης πήγε στην τηλεόραση: ο χρόνος παρακολούθησης, σύμφωνα με τη MIDiA, αυξήθηκε κατά περίπου 80 λεπτά/εβδομάδα στις πλούσιες χώρες. Αναλογικά, το μεγαλύτερο άλμα παρατηρήθηκε στα βιντεοπαιχνίδια με μία πρόσθετη ώρα ανά εβδομάδα, δηλαδή κατά 30% αύξηση του χρόνου που αφιερωνόταν σ’ αυτή τη μορφή διασκέδασης. Η ακρόαση μουσικής ανέβηκε κατά 5%, ενώ τα podcasts και τα ηχητικά βιβλία κατά περίπου 25%.

Όμως και τα βιβλία σε έντυπη μορφή γνώρισαν άνοδο. Στη Βρετανία, 4 στους 10 δήλωναν ότι αφιέρωναν περισσότερο χρόνο στο διάβασμα απ’ όσο πριν: εδώ, τα στοιχεία είναι της εταιρείας ερευνών Nielsen. Το άλμα αυτό ήταν περισσότερο εμφανές μεταξύ των νέων – και μάλιστα μεταξύ των νέων γυναικών, που διέθεταν 50% περισσότερο χρόνο στο διάβασμα απ’ όσο πριν από την πανδημία. Ένα μέρος αυτής της αύξησης αποτελεί σύμπτωμα φυγής, ωστόσο αρκετό διάβασμα είχε και πρακτικούς στόχους: στα βιβλία μη φανταστικής πεζογραφίας, η μαγειρική και η κηπουρική διεκδίκησαν τις πρώτες θέσεις· μεταξύ των παιδικών βιβλίων, στην πρώτη θέση βρίσκει κανείς το υλικό εκπαίδευσης εξ αποστάσεως.

 

Τώρα που ο ελεύθερος χρόνος άρχισε να στερεύει, το ερώτημα είναι ποιες απ’ αυτές τις συνήθειες που έχουν αποκτηθεί τόσο πρόσφατα θα συνεχισθούν, ποιες άλλες θα προσπεραστούν. Στην εξαιρετικά ανταγωνιστική αγορά των βίντεο συνεχούς ροής έχουν καταγραφεί σημάδια υποχώρησης της ζήτησης του κοινού. Ο μέσος όρος υπηρεσιών αυτού του τύπου που χρησιμοποιούν θεατές στις ΗΠΑ καταγράφει για πρώτη φορά υποχώρηση, σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών Ondia. Σε παγκόσμιο επίπεδο, 5 εκατομμύρια πρόσθετοι συνδρομητές γράφτηκαν το α΄ 3μηνο του 2021 στο Netflix, το οποίο έχει την ηγετική θέση στον κλάδο. Το ίδιο διάστημα του 2020 είχαν γραφτεί 15 εκατομμύρια. Αλλά και η ανταγωνιστική Disney+ πήγε πιο χαμηλά απ’ ό,τι προέβλεπαν οι άνθρωποι του κλάδου.

Πάντως, εκείνοι που θα χάσουν περισσότερο με την «ύφεση της προσοχής» στον χώρο του θεάματος θα είναι οι παραδοσιακές μορφές. Η καλωδιακή τηλεόραση, που ήδη βρισκόταν σε υποχώρηση στις ΗΠΑ, κατέγραψε μια μικρή άνοδο στην κορύφωση των lockdown του 2020. Όσο όμως τα πράγματα ξανάνοιγαν, η πτώση επιταχύνθηκε: υποχώρηση 23% (σε ετήσια βάση) στο β΄ 3μηνο του 2021, σύμφωνα με την εταιρεία αναλυτών MoffettNathanson. Αντίστοιχο το ποσοστό υποχώρησης της τηλεθέασης στην τηλεόραση ανοιχτής εκπομπής στις ΗΠΑ. Μολονότι δε οι περισσότερες αίθουσες κινηματογράφου έχουν ξανανοίξει, η διατάραξη που διήρκεσε έναν ολόκληρο χρόνο κατόρθωσε να πείσει τα κινηματογραφικά στούντιο να αλλάξουν μοντέλο λειτουργίας. Ορισμένα απ’ αυτά πλέον δίνουν τις μεγάλες τους επιτυχίες σε υπηρεσίες συνεχούς ροής/streaming την ίδια μέρα που λανσάρονται στις αίθουσες.

Πέρα όμως από την επιτάχυνση της μετακίνησης από τις παραδοσιακές στις νέες μορφές, η εποχή Covid-19 έδειξε πόσο περισσότερο ανταγωνιστικά λειτουργούν τα διάφορα είδη μίντια προκειμένου να κερδίσουν την προσοχή των καταναλωτών. Μέχρι πριν από μία δεκαετία, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν διαφορετικές συσκευές προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε αντίστοιχα μίντια: τηλεοράσεις για τα βίντεο, κομπιούτερ για τα τηλεπαιχνίδια, στερεοφωνικά για τη μουσική. Σήμερα, όλες αυτές οι κατηγορίες είναι προσβάσιμες από τα έξυπνα τηλέφωνα. Ο κόσμος, πλέον, δεν έχει συγκεκριμένο σημείο στο πρόγραμμά του για να παρακολουθεί μέσα στην ημέρα, εξηγεί ο Έμετ Σίαρ, διευθύνων σύμβουλος της Twitch, υπηρεσίας βίντεο συνεχούς ροής. «Οι άνθρωποι λένε “Πού θα βρω κάτι διασκεδαστικό;” και περνούν σ’ εκείνη την υπηρεσία που τους δίνει τα περισσότερα». Όσο λοιπόν τελείωναν τα lockdown, ο ανταγωνιστής για την Twitch θα είναι ο αγώνας μπάσκετ ή μία ώρα στο πάρκο.

Ακόμη σαφέστερος είναι ο ανταγωνισμός των διαφόρων ειδών μίντια στον κόσμο του ήχου. Την εποχή κλεισίματος, το 2020, οι άνθρωποι άκουγαν περισσότερο από οποιοδήποτε είδος: μουσική, podcasts, ηχητικά βιβλία. Όμως ο χρόνος ακρόασης της μουσικής υποχώρησε. Στην αρχή της πανδημίας, τα podcasts και τα ηχητικά βιβλία κάλυπταν το 1/5 όλου του χρόνου ακρόασης· στα τέλη του 2020, σύμφωνα με τη MIDiA, είχαν φθάσει το 1/4. Υπάρχουν ενδείξεις ότι, με το άνοιγμα τώρα, οι άνθρωποι παραμένουν στις νέες συνήθειες. Τον Απρίλιο, η Spotify έλεγε ότι τα podcasts έχουν ροκανίσει τον χρόνο ακρόασης μουσικής, φθάνοντας σε ανώτατο επίπεδο μεριδίου ακρόασης.

Κανένα εμπόδιο στον δρόμο της Roblox

Η μεγαλύτερη όμως συνήθεια που αποκτήθηκε στη διάρκεια της πανδημίας φαίνεται ότι είναι τα βιντεοπαιχνίδια. Αντίθετα με τα άλλα χόμπι της εποχής Covid-19, δεν υπάρχουν ενδείξεις υποχώρησης εδώ, τώρα που η ζωή επανέρχεται στην κανονικότητα. Σύμφωνα με τον Κρεγκ Σαπλ της Sensor Tower, πρόκειται για «συνήθεια με ισχυρά στοιχεία ιξώδους». Πέρσι, εξηγεί, οι καταναλωτές εγκατέστησαν 56,2 δισεκατομμύρια εφαρμογές παιχνιδιών, 1/3 περισσότερες απ’ όσο το 2019 (και με τριπλάσιο ρυθμό αύξησης σε σύγκριση με την περασμένη χρονιά). Η δε άρση των lockdown δεν ανακόπτει τη συνήθεια· το α΄ 3μηνο του 2021 είχαμε περισσότερες νέες εγκαταστάσεις εφαρμογών απ’ όσες οποιοδήποτε 3μηνο του 2020. Η Roblox (η πελώρια πλατφόρμα όπου οι χρήστες δημιουργούν, αλλά και μοιράζονται τα δικά τους βασικά παιχνίδια) ανέφερε ότι το α΄ 3μηνο του 2021 οι παίκτες δαπάνησαν 10 δισεκατομμύρια ώρες στην πλατφόρμα αυτή – σχεδόν το διπλάσιο από την ίδια περίοδο του 2020. Η δημοφιλία των βιντεοπαιχνιδιών στηρίζεται κατά κύριο λόγο στη γενιά των κάτω των 25 (Generation Z), όπου συναντά κανείς τους περισσότερους χρήστες της Roblox.

[…] Η μεταβαλλόμενη μορφή της ζωής μετά τα lockdown μπορεί να γίνει αντιληπτή και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο κόσμος πέρσι περνούσε 40 λεπτά περισσότερο κάθε βδομάδα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και επιπρόσθετη μισή ώρα καταναλίσκοντας ειδήσεις (ορισμένες φορές μέσω πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης). Φέτος τον Απρίλιο όμως, το Facebook ανέφερε ότι το αυξημένο επίπεδο συμμετοχής που είχε καταγράψει το 2020 υποχωρούσε με τη χαλάρωση των lockdown.

To αντίθετο ανέφερε το Snapchat. Ο διευθύνων σύμβουλός του Έβαν Σπίγκελ (ο οποίος και είχε αναπτύξει την εφαρμογή αυτή) εξηγούσε στους επενδυτές ότι όσο στις ΗΠΑ προχωρούσε η άρση των lockdown τόσο το περιεχόμενο που οι άνθρωποι ανεβάζουν σ’ αυτήν την εφαρμογή πληθαίνει. Από το τέλος Μαρτίου και μετά υπήρξε αύξηση των αιτημάτων φιλίας, όσο οι άνθρωποι αύξαναν την κοινωνικοποίησή τους στην πραγματική ζωή.

Ίσως όμως ο μεγάλος νικητής μεταξύ των κοινωνικών δικτύων να είναι οι εφαρμογές γνωριμιών. Το Match Group, που έχει στην ιδιοκτησία του σειρά από τέτοιες εφαρμογές συμπεριλαμβανομένου του Tinder, ανέφερε ότι οι νέες συνδέσεις είχαν υποχωρήσει τον Απρίλιο του 2020 – τότε που χτύπησε η Covid-19, αλλά και τον Δεκέμβριο, με το δεύτερο κύμα του κορονοϊού. Τώρα όμως οι άνθρωποι δείχνουν να σπεύδουν να ξανακερδίσουν τον χαμένο χρόνο. Στο πρώτο 6μηνο του 2021 οι νέες συμμετοχές κινούνταν 10% πάνω από το επίπεδο προ της πανδημίας. Τον Φεβρουάριο είχαν αποσταλεί 20% περισσότερα μηνύματα για γνωριμίες απ’ ό,τι πριν από έναν χρόνο. Όσο λοιπόν η προσοχή του κόσμου επανερχόταν από την οθόνη στην πραγματική ζωή, η Match προειδοποιούσε τους επενδυτές να προετοιμαστούν «για ένα καλοκαίρι με έρωτα».