Retailing: Ιστορία, οικονομία, μετασχηματισμοί στο λιανικό εμπόριο

Συλλογικό, Επιμέλεια: Βάλια Αρανίτου

Εκδόσεις Κέρκυρα-economia Publishing, Αθήνα 2021, σελίδες 334, τιμή εκδότη: 20,00 ευρώ

Είναι ένα από τα παράδοξα της μελέτης της ελληνικής οικονομίας, τόσο της παλιότερης όσο και της πιο πρόσφατης/τόσο της ιστορικής όσο και της αναλυτικής ή και κριτικής προσέγγισης: ενώ όλοι συμφωνούν ότι το εμπόριο, και δη το λιανικό εμπόριο, ανέκαθεν αποτελούσε –ήδη πολύ προτού η μετάβαση σε μια οικονομία υπηρεσιών γίνει η κυρίαρχη πραγματικότητα (και) για την Ελλάδα– κεντρικό περιβάλλον οικονομικής ενασχόλησης, η συστηματική προσέγγισή της έχει παραμείνει σχετικά περιορισμένη. Για παράδειγμα, σε σύγκριση με τη βιομηχανία/τη μεταποίηση, τον χρηματοπιστωτικό τομέα, ή πάλι τα δημοσιονομικά. Και τούτο σε μια φάση/σε μια στιγμή που η πραγματικότητα του λιανικού εμπορίου μεταβάλλεται με ιδιαίτερη ταχύτητα, αλλά και με τρόπους άμεσα αντιληπτούς στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Υπό μια έννοια… επιβάλλει την ενασχόληση μαζί της.

Πράγματι, το retailing είναι ο τελευταίος και ως εκ τούτου καθοριστικός (πάντως σήμερα, σε μια εποχή που γενικώς ο καταναλωτής οδηγεί τις οικονομίες) κρίκος στην αλυσίδα της παραγωγικής διαδικασίας. Αυτή η σχεδόν ταυτολογική διαπίστωση αποτυπώνεται τόσο στις φάσεις ανόδου όσο και στις φάσεις κρίσης της οικονομίας. Μιλώντας για φάσεις κρίσης, η βαριά εμπειρία της πανδημίας του κορονοϊού με όλα όσα σήμανε σε επιτάχυνση αλλά και εμβάθυνση της μετάβασης στο e-commerce, στο ηλεκτρονικό εμπόριο, έφερε ανατροπές και στη δομή –και στις ισορροπίες– του κλάδου του λιανεμπορίου και των ανθρώπων του, αλλά και στην ίδια την εμπειρία του καταναλωτή. Ο οποίος μπορεί να προσήλθε στο ηλεκτρονικό εμπόριο υπό την πίεση (και) της πανδημίας, ωστόσο ανακάλυψε σ’ αυτό δυνατότητες τις οποίες θεωρεί πλέον κεκτημένες. Αυτές οι δυνατότητες για τον καταναλωτή αντικρίστηκαν «αναγκαστικά» από προσαρμογές του ίδιου του λιανεμπορίου, που πήγαν βέβαια πολύ πιο μακριά από το click-away και το click-in-shop των ημερών της πανδημίας: επιχειρηματικά σχήματα αναδύθηκαν, άλλα κλονίστηκαν.

Το συλλογικό αυτό έργο, που πιάνει το φαινόμενο του λιανεμπορίου από τις πρώτες καταβολές του, των μικρών ανεξάρτητων εμπορικών της γειτονιάς (που ανακαλύπτεται και πάλι η κοινωνική αξία τους) για να το παρακολουθήσει μέχρι τα σούπερ μάρκετ και τα malls της ώριμης (υπερ)καταναλωτικής εποχής και –τώρα πια– στη διαδικτυακή πραγματικότητα, κυρίως όμως που προσεγγίζει εκείνες τις πτυχές του λιανεμπορίου που έχουν να κάνουν με την οργάνωσή του, τις αναζητήσεις οικονομικότητάς του, μέχρι και την επίδρασή του στην κοινωνική δομή ή/και τον σχηματισμό του αστικού ιστού, δείχνει προς την κατεύθυνση του πώς διαμορφώνονται καταναλωτικές συνήθειες αλλά και πώς ενσωματώνονται (ή: οδηγούνται) κοινωνικές συμπεριφορές.

Ήδη, η εξέλιξη του ηλεκτρονικού εμπορίου ως πλέον πρόσφατου αλλά και αιχμηρού μετασχηματισμού του λιανεμπορίου όχι απλώς έρχεται να διεκδικήσει την προσοχή, αλλά και να δώσει εικόνες του μέλλοντος της οικονομίας – συνολικά. Η αντίληψη της εξελικτικής πορείας του λιανικού εμπορίου ήρθε να παραχωρήσει τη θέση της στην, τροφοδοτούμενη από τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας, τομή του e-commerce με ό,τι αυτό προϋποθέτει σε προσαρμογές αλλά και ανοίγει σε δυνατότητες. Πλην όμως, οι προσαρμογές, σ’ αυτό το επίπεδο, είναι πολύ πιο άμεσα αντιληπτές από τον μέσο άνθρωπο (δεν είναι άλλωστε αυτός ο ιδεότυπος του τελικού καταναλωτή;) αλλά και πολύ πιο απαιτητικές για τη δομή του ίδιου του λιανεμπορίου. Αν μη τι άλλο, η λειτουργία του λιανικού εμπορίου ως πηγής για απασχόληση σε μεγάλο μερίδιο του ενεργού πληθυσμού συνεχίζει να βαραίνει στην αντίληψη που έχουμε για τον κλάδο αυτό, όσο κι αν η εκεί εργασιακή πραγματικότητα μεταβάλλεται ραγδαία.

Οι συνεισφορές στο συλλογικό αυτό έργο έρχονται να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και να επιτρέψουν στον αναγνώστη –όχι μόνο/όχι κυρίως ακαδημαϊκής στόχευσης, αλλά και γενικότερων ενδιαφερόντων– να αναστοχασθεί κάτι που ούτως ή άλλως βιώνει ως αναπόσπαστο μέρος της δικής του (και των γύρω του…) καθημερινότητας. Ίσως, και να κοιτάξει προς ένα μέλλον που μπορεί να είναι πολύ πιο κοντινό απ’ όσο νομίζουμε.

Α.Δ. Παπαγιαννίδης