Γιατί τόσο πολλοί Γάλλοι φοβούνται για δικτατορία και εμφύλιο πόλεμο;

άρθρο του Economist

Αν κανείς περιπλανηθεί στις συζητήσεις του γαλλικού κυβερνοχώρου ή και στους δρόμους του Παρισιού, έχει αυτό το καλοκαίρι την εντύπωση ότι η χώρα βρίσκεται στο χείλος ολοκληρωτικής διακυβέρνησης ή εμφυλίου πολέμου – αν όχι αμφοτέρων. Τον Ιούλιο, στο Google η λέξη dictature (δικτατορία) είχε δεκαπλάσιες αναζητήσεις όταν συζητήθηκε το νομοσχέδιο που έφερε (στις 9 Αυγούστου) ο πρόεδρος Μακρόν στο Κοινοβούλιο για ένα καινούργιο «πάσο υγείας». Με τη ρύθμιση αυτή, ο πλήρης εμβολιασμός (ή ένα αρνητικό τεστ για Covid-19) καθίσταται προϋπόθεση προκειμένου να έχει κανείς πρόσβαση σε εστιατόρια, μπαρ, τρένα και άλλες αντίστοιχες συλλογικές δραστηριότητες.
Ο δεξιός βουλευτής Νικολά Ντιπόν-Ενιάν αποκάλεσε το νέο υγειονομικό πάσο «υγειονομικό πραξικόπημα». Η Μισέλ Ριβαζί, των Πρασίνων, το χαρακτήρισε «απαρτχάιντ». Διαδηλωτές εμφανίστηκαν με πανό που έγραφαν «ψεύτικη πανδημία, αληθινή δικτατορία», ή πάλι «ναζιστικό πάσο», ακόμη και φωτογραφίες του Μακρόν με μουστάκι τύπου Χίτλερ. Μερικοί φορούσαν κίτρινα αστέρια με την επιγραφή «ανεμβολίαστος», πράγμα που δημιούργησε κύμα οργής: ο 94χρονος Ζοζέφ Ζβαρκ (επιβιώσας του Ολοκαυτώματος) χαρακτήρισε αυτό το πανό «φρικώδες» και έκλαψε όταν το είδε: «Εγώ έχω φορέσει το κίτρινο αστέρι, ξέρω λοιπόν τι ήταν».

Τον Απρίλιο και τον Μάιο παρατηρήθηκε στο Twitter αιχμή της φράσης «guerre civile»/εμφύλιος πόλεμος, και τούτο όταν συνταξιούχοι δεξιοί στρατηγοί δημοσιοποίησαν ανοιχτή επιστολή όπου προσφέρονταν να επέμβουν προκειμένου να σώσουν τη χώρα, άμα αυτή περιερχόταν σε κατάσταση χάους. Δημοσκόπηση κατέγραψε στήριξη 58% των Γάλλων στη στάση αυτή των στρατηγών, ενώ σχεδόν οι μισοί ερωτώμενοι θεώρησαν ότι ο στρατός θα έπρεπε να παρέμβει από μόνος του.
Γιατί όμως η Γαλλία έχει τόσο συχνά την πεποίθηση ότι βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού, γιατί έχει αυτήν τη ροπή προς ρητορική υστερία; Μια απάντηση είναι: «λόγω της κατά καιρούς τρικυμισμένης και εξεγερτικής της ιστορίας». Κατά περιόδους βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος στον γαλλικό Τύπο με τίτλους όπως «Είμαστε μήπως στο 1789;». Η αλήθεια είναι ότι το ενδεχόμενο ταραχών δεν ανήκει απολύτως στο φαντασιακό. Στη Γαλλία είναι βαθιά ριζωμένη μια κουλτούρα μαζικών διαμαρτυριών (πάντως περισσότερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα), ενώ η ορθολογική συζήτηση συχνά υποχωρεί έναντι της οπαδικής θεατρικότητας ή και πράξεων σαμποτάζ. Πενήντα χρόνια μετά τη φοιτητική εξέγερση του Μαΐου του ‘68, τα Gilets jaunes/τα κίτρινα γιλέκα διαδήλωναν μαζικά στο Παρίσι. Τον Ιούλιο, αντιεμβολιαστές εισέβαλαν σε δημαρχείο στην πόλη Σαμπερί και βανδάλισαν εμβολιαστικά κέντρα.
Οι φουσκωμένοι φόβοι για φαινόμενα βίας ή για ολοκληρωτισμό μπορεί βέβαια να βολεύουν και κάποιους πολιτικούς. Πολλές γαλλικές εκλογικές αναμετρήσεις έχουν κερδηθεί με βάση την υπόσχεση για ηρεμία μετά το χάος. Πάνω από τα 4/5 των Γάλλων δηλώνουν ότι αισθήματα «ανασφάλειας» θα επηρεάσουν την ψήφο τους στις προεδρικές εκλογές του 2022 – και τούτο παρά το γεγονός ότι το βίαιο έγκλημα (πλην της σεξουαλικής και ενδοοικογενειακής βίας…) βρίσκεται σε υποχώρηση τα τελευταία χρόνια, το δε ποσοστό φόνων παραμένει σταθερό.
Στις 7 Αυγούστου, πορεία 200.000 ατόμων εναντίον των υγειονομικών κανόνων έγινε πρωτοσέλιδο: μόλις όμως οι νέοι κανόνες αναγγέλθηκαν, πάνω από 8,5 εκατομμύρια Γάλλων εμβολιάσθηκαν με πρώτη δόση. Όσο για τους ισχυρισμούς περί δικτατορίας, ο Εμ. Μακρόν το έθεσε ως εξής: «Άμα αδειάσουμε τις λέξεις από το νόημά τους, τότε υπάρχει αληθινός κίνδυνος για τη δημοκρατία μας».