Οικονομική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 2021, τ.1011

Αντώνης Μαρκόπουλος, Περιφερειακός Διευθυντής Βαλκανίων και Ελλάδας για την πολυεθνική Wahl • συνέντευξη στον Χάρη Σαββίδη

 

Πόσο ρεαλιστικό είναι το σενάριο ένταξης των κρατών των δυτικών Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ποια θα ήταν τα οφέλη μιας τέτοιας εξέλιξης;

Με δεδομένη την προσπάθεια οικονομικής προσάρτησης και πολιτικού επηρεασμού των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων είτε από τον κινεζικό είτε από τον ρωσικό παράγοντα, οι προοπτικές ενσωμάτωσης είναι υπαρκτές και θα πρέπει να ενταθούν. Τα ζητούμενα που προκύπτουν είναι:

Πρώτον,κατά πόσο η ΕΕ είναι σε θέση να βοηθήσει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες προσαρμογής και εναρμονισμού των ανωτέρω χωρών, ώστε να ανταποκρίνονται στα κριτήρια ένταξης

Δεύτερον, σε ποιο βαθμό μπορούν να αρθούν οι όποιες πολιτικές επιφυλάξεις εντός των ισχυρών κρατών της ΕΕ για τη βιωσιμότητα (πολιτική, γεωμορφολογική, οικονομική) ενός σχήματος επεκτατεμένου προς τα Δυτικά Βαλκάνια.

Τρίτον, κατά πόσο μπορούν να επιταχύνουν οι υπό ένταξη χώρες τη σύμπλευσή τους με τις νόρμες και το modusoperandi της ΕΕ, υιοθετώντας τα απαραίτητα νομικά πλαίσια και καινοτομώντας σε νευραλγικούς τομείς όπως είναι η οικονομία, η λειτουργία του κράτους, της δικαιοσύνης, του τραπεζικού τομέα.

 

Ειδικότερα η Σερβία, πόσο εύκολο είναι να υπερβεί τα πολιτικά εμπόδια και να ακολουθήσει την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία στην πορεία τους προς την ΕΕ;

Είναι γεγονός ότι από όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων η Σερβία είναι η χώρα που έχει απολέσει τον περισσότερο χρόνο,αναφορικά με τον εναρμονισμό του οικονομικού, νομικού και πολιτικού πλαισίου της χώρας, με τις αναγκαίες προϋποθέσεις για πλήρη ένταξη στην ΕΕ.

Οι αναγκαίες µεταρρυθµίσεις άργησαν. Ενώ στη μετά Μιλόσεβιτς εποχή, οι μεταρρυθμίσεις άρχισαν αρκετά καλά καιη Σερβία αξιολογείτο θετικά τόσο από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης, το ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο, αλλά και την Παγκόσµια Τράπεζα, ο ρυθµός των µεταρρυθµίσεων επιβραδύνθηκε σημαντικά. Οιβασικοί λόγοι ήταν η πολιτική αστάθεια της χώρας, το θέμα ταυτότητας και προδιορισμού των συνόρων της (με έμφαση στο θέμα του Κοσσυφοπεδίου), καθώς και η έλλειψη ενόςσαφώς εκπεφρασμένου, πολιτικά, προσανατολισμού προς την ΕΕ.

Στη Σερβία πρέπει ακόµη να µεταρρυθµιστούν αρκετοί τομείς (ενέργεια, περιβάλλον, τραπεζικό σύστημα, απρόσκοπτη λειτουργία κανόνων ελεύθερης αγοράς, γραφειοκρατία) προκειμένου να διευκολυνθεί η προσέλκυση ξένων επενδυτών και να διαφανεί μια ξεκάθαρη προοπτική εισόδου στην ΕΕ. Στην κορυφή της λίστας είναι οι ιδιωτικοποιήσεις των όποιων υπολοίπων κρατικών επιχειρήσεων,καθώς και η δηµοσιονοµική σταθερότητα.

Η άνοδος της Σερβίας στον χάρτη της ανταγωνιστικότητας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουµ και ηδημιουργία συνεργειών με τα υπόλοιπα υπό ένταξη κράτη των Δυτικών Βαλκανίων φαντάζουν ως ικανές συνθήκες, αλλά προπάντων απαραίτητα προαπαιτούμεναγια την πλήρη ένταξη.

 

Έχουν ωριμάσει οι οικονομικές σχέσεις της Σερβίας με την ΕΕ; Με ποια κράτη-μέλη της ΕΕ έχει έρθει εγγύτερα;

Η Σερβία και το Μαυροβούνιο θα μπορούσαν να ενταχθούν στην ΕΕ ήδη από το 2025, σύμφωνα με πιο πρόσφατοπλάνο που επισήμως επικοινωνήθηκε από τις Βρυξέλλες.Το σχέδιο διεύρυνσης της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια, που παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσφέρει μια άμεση πορεία προς την ένταξη των δύο βαλκανικών κρατών, καθώς και των γειτόνων τους ΒόρειαςΜακεδονίας, Αλβανίας και Βοσνίας. Οι ενταξιακές πορείες των ανωτέρω εμφανίζονται να είναι περισσότερο παράλληλες προσπάθειες, χωρίς έντονο το στοιχείο της κοινής πορείας και των όποιων συνεργειών, αν εξαιρέσει κανείς μεμονωμένες συμφωνίες όπως η διαγραφόμενη σιδηροδρομική σύνδεση Σερβίας-Βορείου Μακεδονίας.

Η Σερβία στην παρούσα φάση έχει εντείνει τη συνεργασία της και έχει αυξήσει τις διεθνείς συναλλαγές, κυρίως με το Μαυροβούνιο (πρωτίστως σε επίπεδο logistics), τη Βοσνία (RepublikaSrpska), αλλά και με τις Κροατία και Σλοβενία, με πιο εμφανή την παρουσία μεγάλων brandsτου λιανεμπορίου στη σερβική αγορά.

Ως εξαγωγέας βασικών μετάλλων, τροφίμων, αγροτικών προιόντων, χημικών προϊόντων, προϊόντων από καουτσούκ και πλαστικό και ηλεκτρικού εξοπλισμού, η Σερβία εξάγει κυρίως στη Γερμανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, τη Ρουμανία και τη Βόρεια Μακεδονία, καθώς και στη Ρωσία, επωφελούμενη του ευεργετικού καθεστώτος δασμολόγησης προϊόντος μεταξύ των δύο χωρών.

 

Πώς εξελίσσονται οι οικονομικές σχέσεις της Σερβίας με τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη;

Το μεγάλο στοίχημα, αρχικά, για τη Σερβία ήταν και παραμένει η ομαλοποίηση των σχέσεων με τα πρώην συνομόσπονδα μέλη/κράτη της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Ακόμη και τώρα και παρά τη σημαντική βελτίωση στις σχέσεις,στη βάση μιαςσχετικά σταθερής οικονομικής πλατφόρμας, με τις Κροατία, Σλοβενία, Βοσνία, καθώς και τους εμπορικούς δεσμούς με το Μαυροβούνιο, υπάρχουν αχαρτογράφητες περιοχές, όπως είναι οι σχέσεις της Σερβίας με τη Βόρεια Μακεδονία, αλλά κυρίως το Κόσοβο.

Ιστορικά και πριν από την οικονομική κρίση που αποστεθεροποίησε την ελληνική αγορά, ο ελληνικός παράγοντας ήταν και παράγοντας οικονομικής ανάπτυξης αλλά και σταθεροποίησης της πορείας της Σερβίας προς την Ευρώπη. Τόσο οι ελληνικές τράπεζες όσο και οι κατασκευαστικές εταιρείες ή οι αλυσίδες λιανεμπορίου που επιχειρούσαν στη Σερβία έπαιζαν σημαντικό ρόλο τόσο στην ευρύτερη ανάπτυξη της σερβικής οικονομίας όσο και στη διαμόρφωση του σύγχρονου Σέρβου επαγγελματία και καταναλωτή, που εκαλείτο να προετοιμαστεί για την ομαλή του ένταξη στην ευρωπαϊκή κοινότητα.

Τα τελευταία 10 και πλεόν χρόνια η απόσυρση μεγάλου όγκου του ελληνικού επιχειρηματικού στοιχείου από τη σερβική αγορά, συνδυαστικά με την έλλειψη προετοιμασίας και σχεδίου που διέκριναν αυτήν την απόσυρση, απομάκρυναν τη Σερβία από την ελληνική σφαίρα επιρροής, ενώ παράλληλα δημιούργησαν μια ατμόσφαιρα δυσπιστίας τόσο για τον ρόλο της Ελλάδας ως επιχειρηματικού παράγοντα στα Βαλκάνια όσο και για αυτόν της ευρωπαϊκής κοινότητας, αυτής καθ’ αυτής.

Δεδομένης της προσπάθειας δε της Τουρκίας να παρέμβειστρατηγικά, οικονομικά αλλά και πολιτικά στη Σερβία, η ανάγκη για επαναπροσδιορισμό των οικονομικών και πολιτικών σχέσεων της Σερβίας με την Ελλάδα φαντάζει πιο σημαντική από ποτέ.