Ποιες μεταρρυθμίσεις;

Κυβερνώντας υπό εξωτερική πίεση

Καλλιόπη Σπανού

 

του Α.Δ.Παπαγιαννίδη

Η περίοδος των Μνημονίων –επί το θεσμικότερο: των Προγραμμάτων Προσαρμογής– υπήρξε για την Ελλάδα μία ακόμη φάση όπου το πολιτικό σύστημα της χώρας χρειάστηκε/επέλεξε/αναγκάστηκε να λειτουργήσει «υπό ισχυρή εξωτερική πίεση». Θα το ‘λεγε και κανείς επιβολή, άμα θυμηθεί ότι επρόκειτο τυπικά για μια περίοδο θεσμικής κανονικότητας εν καιρώ ειρήνης: τόσο το πέρασμα του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου –μακρότατο για «πέρασμα»!– όσο π.χ. και οι συνθήκες λειτουργίας υπό το Σχέδιο Μάρσαλ ήταν σε σαφώς πιο ταραγμένες συνθήκες. Η ίδια αυτή περίοδος φιλοξένησε στην ελληνική πραγματικότητα μια έννοια, μια προσέγγιση στα πράγματα, που επικράτησε να λέγεται «μεταρρυθμίσεις» (συχνά συνοδευόμενη και από το επίθετο «διαρθρωτικές»). Αντιστάθμισμα/quid proquo της χρηματοδοτικής στήριξης ΕΕ προκειμένου η Ελλάδα να παραμείνει στην Ευρωζώνη, αυτή η γενεά εξωγενών παρεμβάσεων κλήθηκε να ενσωματωθεί στην ελληνική έννομη τάξη, αλλά και στη διοικητική πρακτική και στην κοινωνική πραγματικότητα (ακόμη κι αν αφήσει κανείς στο περιθώριο την πολιτική πρακτική!), προϋποθέτοντας σημαντικές αλλαγές νοοτροπίας.

Η Καλλιόπη Σπανού, πηγαίνοντας τη συζήτηση πολύ παραπέρα από την προσέγγιση της Πολιτικής Επιστήμης (κι ακόμη μακρύτερα από τη νομική διάσταση που συνήθως «ικανοποιεί» τους εγχώριους μεταρρυθμιστές), θέτει ερωτήματα και αναζητά αρχές απαντήσεων για το πώς εισπράχθηκε από τους θεσμούς της χώρας αυτής η εξωτερική επιβολή, όσο κι αν η κρίση επιχειρήθηκε να μεταφρασθεί σε ευκαιρία. Επίσης, πώς η εξωτερική διαγνωστική –όχι πάντα πετυχημένη, όπως φάνηκε στη διαδρομή!– ή πάλι η διάσταση της επιβολής από πλευράς Τρόικας (που δεν άλλαξε και τόσο με τη μετονομασία σε «Θεσμούς»), η οποία επιδιώχθηκε να αμβλυνθεί κάπως με την προσέλευση του ΟΟΣΑ και του toolkit/της «εργαλειοθήκης» του στο σκηνικό, βρέθηκαν αντιμέτωπα με την επιμονή των νοοτροπιών. Ακόμη και στις αντιστάσεις, οι αντιφάσεις που ενυπήρχαν συνέβαλαν στο να σκληρύνουν τελικά οι καταστάσεις. Έχοντας πολυπρισματική εμπειρία του ελληνικού θεσμικού συστήματος –από ακαδημαϊκή σκοπιά, αλλά και από τη δουλειά της στον Συνήγορο του Πολίτη (με κεντρική ευθύνη το κρίσιμο διάστημα 2011-2015), καθώς και με εγγύτητα στη ματιά του ΟΟΣΑ, η Καλλιόπη Σπανού καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εξωτερική πίεση δεν θα έχει χρησιμότητα στη μεταρρυθμιστική κονίστρα παρά μόνον άμα εσωτερικευθεί/«μεταβολισθεί» στην εσωτερική λειτουργία της χώρας. Η αναζήτηση μιας «λογικής της καταλληλότητας» των μεταρρυθμίσεων είναι μακρά, επίπονη και πάντως μη ευθύγραμμη υπόθεση.

 

*Ποιες μεταρρυθμίσεις; Κυβερνώντας υπό εξωτερική πίεση, Καλλιόπη Σπανού, Εκδ. Πατάκη/«Διαδρομές ιστορίας», Αθήνα 2011, σελίδες 352, τιμή εκδότη: 19,90 ευρώ