1922: Πώς φτάσαμε στην Καταστροφή

Κώστας Μ. Σταματόπουλος

Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2021, σελίδες 128, τιμή εκδότη: 15 ευρώ

 

Τώρα που το 2021 και οι εορτασμοί της 200ετηρίδας από την Επανάσταση του 1821 βρίσκονται πλέον στο παρελθόν, μια άλλη –πολύ πιο βαριά– χρονιά μνήμης έχει έρθει: τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ένα γεγονός διαφορετικά ιδρυτικό της σύγχρονης Ελλάδας από κοινωνική, πολιτική, οικονομική, ακόμη και πνευματική σκοπιά, άμα σταθεί κανείς και αναλογιστεί τι εισέφερε ο μικρασιατικός ελληνισμός, μετά όμως από μια μεγάλη τραγωδία. Η επέτειος της Επανάστασης έδωσε ζωή σε μια μεγάλη σειρά από πολύπλευρες δημοσιεύσεις – αληθινή εκδοτική πλημμυρίδα. Τώρα αξίζει να δει κανείς τι θα προκύψει για την ανατομία, ανάλυση και αποτίμηση του 1922.

Ήδη από την προηγούμενη χρονιά έχει ξεκινήσει μια ενδιαφέρουσα συγκομιδή. Σ’ αυτήν εντάσσεται το «Πώς φτάσαμε στην Καταστροφή» του Κώστα Σταματόπουλου, μελετητή της ζωής των Μικρασιατών και Κωνσταντινουπολιτών (αλλά και της πορείας της Δυναστείας στην Ελλάδα)· βιβλίο ευσύνοπτο και ωστόσο διαφωτιστικό όσων δραματικών παίχτηκαν σ’ εκείνη τη στροφή της ιστορίας. Η διαδρομή των γεγονότων είναι γνωστή, όπως γνωστό είναι και το υπόστρωμα των αντιθέσεων του Διχασμού, επί των οποίων οικοδομήθηκε η τραγωδία του 1922 – αλλά και η κίνηση των συμφερόντων των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής που οδήγησε τα πράγματα: από την ελληνική διεκδίκηση της Μικρασίας και μέχρι την εγκατάλειψή της στις 3/16 Σεπτεμβρίου 1922.

Ο Κ. Σταματόπουλος δεν κρύβει την αρνητική αξιολόγησή του για την πολιτική του Ελευθερίου Βενιζέλου και τη στάση του στην τελική ευθεία των πραγμάτων, αντίθετα δηλαδή προς την άποψη που έχει επικρατήσει: «μαχητής και πολυμήχανος, ο Βενιζέλος αγωνιζόταν εξαρχής προς λάθος κατεύθυνση, περιφρονώντας συντριπτικά αρνητικά δεδομένα, διχάζοντας εγκληματικά τον λαό και ελπίζοντας στο έλεος της Αγγλίας, το οποίο τελικώς ουδέποτε γεύθηκε». Ωστόσο, δεν διστάζει να καταρρίψει και τον θρύλο του Κωνσταντίνου: απεδείχθη τραγικός, καθώς είχε διαγνώσει εγκαίρως τα πράγματα και εξακολουθούσε να πιστεύει πως το μικρασιατικό εγχείρημα οδηγούσε στην καταστροφή, [όμως] «δεν απέτρεψε την εκστρατεία προς την Άγκυρα, μη θέλοντας και μην μπορώντας να διαφωνήσει ανοικτά με την Κυβέρνηση».

Καταλήγει ο Κ. Σταματόπουλος να αποδώσει την τελική ευθύνη στον αντιβενιζελισμό που «ουσιαστικά χρησιμοποίησε τον Βασιλέα, αγνόησε τις ενστάσεις του και τον έσυρε επικεφαλής ενός πολέμου στον οποίο αυτός ήταν αντίθετος» – αφού πρώτα περιγράψει τις αντιρρήσεις Μεταξά για την πορεία προς την Άγκυρα, που δεν απέτρεψαν τη διάβαση του Σαγγαρίου και της Αλμυράς Ερήμου, καθώς και την «αιθεροβασία και απόλυτη έλλειψη ρεαλισμού που χαρακτήριζε το σύνολο του πολιτικού κόσμου […] αφού οι Έλληνες πολιτικοί, τόσο της συμπολιτεύσεως όσο και των Φιλελευθέρων, αμιλλώντο στη Βουλή σε κορώνες υπερ-πατριωτισμού».

Συγκλονιστική η αντίστιξη της φωτογραφίας από το κοσμικό σμυρνιώτικο «Και» του 1920 και των Ελλήνων στρατιωτών να παίζουν με τουρκόπουλα στο χιονισμένο Αφιόν Καραχισάρ τον Δεκέμβριο του 1921.

ΑΔΠ