Στάσεις απέναντι στην πανδημία: σαν να κρατάς άμμο στα χέρια

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Λέγεται συνήθως για τις δημοσκοπήσεις με πολιτικό-εκλογικό περιεχόμενο, λέγεται δε σε μια προσπάθεια να αμβλυνθούν οι εντυπώσεις από τυχόν πολύ αιχμηρά αποτελέσματα: «οι δημοσκοπήσεις δεν είναι παρά φωτογραφία της στιγμής». Συνεπώς… ας μην λαμβάνονται κατά γράμμα τα ευρήματά τους.

Η ίδια όμως τετριμμένη αλήθεια ισχύει και προκειμένου περί ερευνών που επιχειρούν – με τις καλύτερες των προθέσεων , έστω, πράγμα που δεν ισχύει και τόσο συχνά προκειμένου περί των πολιτικών δημοσκοπήσεων… – να βοηθήσουν στην κατανόηση άλλων, σοβαρών κοινωνικών φαινομένων όταν μάλιστα αυτά βρίσκονται σε ταχεία εξέλιξη. Αυτή η εισαγωγική παρατήρηση χρησιμεύει για να δούμε από κοντά την ενδιαφέρουσα έρευνα που διεξήγαγε η Metron Analysis (για λογαριασμό της διαΝΕΟσις) με αντικείμενο τις στάσεις των Ελλήνων απέναντι στην πανδημία μετά από 20 μήνες αυτής της επιβαρυντικής εμπειρίας.

Η έρευνα αυτή δημοσιοποιήθηκε τέλος Οκτωβρίου. Διαβάζοντας τα ευρήματά της όσο ο Νοέμβριος προχωράει – και όσο το τέταρτο κύμα της πανδημίας ανεβαίνει, και όσο απογειώνονται τα κρούσματα (όχι και τόσο χρήσιμο), οι διασωληνώσεις και οι νεκροί (εδώ το πράγμα βαραίνει) – οι στάσεις που καταγράφονται και οι απόψεις που εκφράζονται δημιουργούν μια αίσθηση άμμου που πασχίζει να κρατήσει κανείς στα χέρια. Η άμμος συνεχώς φεύγει, χάνεται.

Δείτε: «Ένα επίπεδο κανονικότητας έχει επέλθει». Η διαπίστωση θεμελιώνεται στο ότι 83% των εργαζομένων έχουν γυρίσει στον κανονικό χώρο εργασίας τους ,έναντι του 64% τον Μάϊο του 2021 και 25% του Απριλίου του 2020 (κανονικό lock-down). Μόλις 10% συνεχίζουν να παρέχουν την εργασία τους στα πλαίσια της τηλεργασίας.  Ακριβώς την στιγμή αυτή, οι επιδημιολόγοι συνιστούν αύξηση της τηλεργασίας…

Παρακάτω: 2 στους 3 ερωτώμενους θεωρούν ότι «τα χειρότερα έχουν περάσει», μόνον 1 στους 4 θεωρούν ότι «έρχονται χειρότερες μέρες». Μια στάση, εδώ: ποιος στοιχηματίζει ότι, με τα κρούσματα να ξεπερνούν τις 8.500 /ημέρα και (κυρίως) τους διασωληνωμένους στους 486 και τους νεκρούς εγκατεστημένους άνω των 45-50/ημέρα, αυτές οι καταγραφές ισχύουν πλέον; Ή ότι είναι καν συγκρίσιμες;

Ακόμη πιο ενδιαφέρον θα είχε να δοκιμασθεί το εύρημα σύμφωνα με το οποίο οι μισοί ερωτώμενοι θεωρούν ότι «η χώρα κινείται προς την σωστή κατεύθυνση», με το 47% μάλιστα να θεωρούν ότι μετά το 2022 «θα επανέλθουμε σε φυσιολογική καθημερινότητα». (Βέβαια, 2 στους 3 κρατούσαν την επιφύλαξη να μην προκύψουν νέες μεταλλάξεις του SARS-CoV-2 που οδηγήσουν σε νέα επιβάρυνση «στο μέλλον». Νέα μετάλλαξη μεν δεν προέκυψε μετά την Delta και την Delta+, όμως .. η επιβάρυνση ήδη καταγράφεται). Πόσο, λοιπόν, διατηρείται η – ανθρώπινη κατανοητή – ανάγκη για θετική προοπτική;

Ένα 75% του δείγματος δήλωσαν ότι είναι πλήρως εμβολιασμένοι – δηλαδή σαφώς περισσότεροι από τον γενικό πληθυσμό – και 81% δήλωσαν ότι θα κάνουν την τρίτη/αναμνηστική δόση του εμβολίου. Απ’ αυτούς, η πλειοψηφία (58%) δήλωσαν ότι πήραν την απόφαση μόνοι, 1 στους 4 ότι παρακινήθηκε από τον γιατρό του (όμως και 1 στους 4 δήλωσε ότι αρχικά είχε προκρίνει να μην εμβολιασθεί, αλλά άλλαξε άποψη). Ένα εύρημα της έρευνας που ήδη έχει ευρύτατα σχολιασθεί είναι ότι το 41% των ανεμβολίαστων – πράγμα που ανάγεται σε 800.000 πολίτες – δήλωσε ότι ακόμη κι αν ο εμβολιασμός καταστεί υποχρεωτικός, δεν θα προσέλθει. Και εδώ: η άνοδος του τέταρτου κύματος το αφήνει άραγε αμετάβλητο;

Επειδή περί υποχρεωτικότητας των εμβολιασμών, 7 στους 10 ερωτώμενους τάσσονται υπέρ της υποχρεωτικότητας στους ένστολους και στους εκπαιδευτικούς. Το ποσοστό είναι λίγο (μόνο λίγο…) χαμηλότερο από το ποσοστό όσων θεωρούν σωστή την – ισχύουσα – υποχρεωτικότητα για τους υγειονομικούς. «Λίγο περισσότεροι από τους μισούς» τάσσονται υπέρ της γενικής υποχρεωτικότητας, δηλαδή για όλους τους πολίτες. Οι δε ανεμβολίαστοι κρίνονται (από τους εμβολιασμένους) «ανενημέρωτοι» η «παραπλανημένοι» κατά 7 στους 10, «αντικοινωνικοί» κατά 6 στους 10, «επικίνδυνοι» κατά 4 στους 10. Προσοχή, όμως! Και πάλι 7 στους 10 εμβολιασμένους θεωρούν ότι «είναι δικαίωμά τους (των ανεμβολίαστων) να μην εμβολιασθούν». (Οι απόψεις αυτές είναι άθροισμα των «συμφωνώ απολύτως» και «μάλλον συμφωνώ»). Εδώ, ποιο το συμπέρασμα; Ότι οι απόψεις των ανθρώπων μπορούν να έχουν εσωτερική αντίφαση.

Όσο για τον εμβολιασμό των παιδιών, όσοι είναι οι ίδιοι εμβολιασμένοι, ενώ τον Μάιου του 2021 δήλωναν κατά 58% ότι δεν θα εμβολίαζαν τα παιδιά τους (ηλικίας άνω των 12 ετών), τώρα δηλώνουν ότι είτε τα ίδια παιδιά έχουν ήδη εμβολιασθεί (κατά 38%), είτε ότι πρόκειται να εμβολιασθούν. Όσο για τα παιδιά κάτω των 12 ετών, 1 στους 3 δηλώνουν ότι θα προχωρήσουν σε εμβολιασμό τους, 46% δηλώνουν ότι δεν θα τα εμβολιάσουν ενώ 1 στους 5 ότι δεν έχει ακόμη αποφασίσει.

Κατά τα άλλα, με αυτά τα δεδομένα πώς να απορήσει κανείς που τα βασικότερα συναισθήματα που διακατέχουν τον Έλληνα/την Ελληνίδα είναι αβεβαιότητα (39,6%), ανασφάλεια (30,9%) και άγχος (24,6%) με την απογοήτευση στο 19%, , τον θυμό στο 14% και τον φόβο στο 11,7% , ενώ αισιοδοξία καταγράφεται στο 18% υπερηφάνεια στο 9% και σιγουριά στο 7,4%. (Πρόκειται για σώρευση αυθόρμητων απαντήσεων/επιλογών, γι αυτό και το άθροισμα ξεφεύγει).

Σημειώνουν όλα αυτά ότι οι έρευνες γνώμης δεν έχουν χρησιμότητα; Καθόλου! Πολύτιμες είναι. Φτάνει να υπάρχει η συνείδηση ότι, υπό συνθήκες ταχύτατα μεταβαλλόμενες, πολλές φορές όταν σχολιάζονται τα ευρήματά τους, η άμμος έχει φύγει από τα χέρια…