Στον απόηχο της πολύκροτης ομιλίας Κυριάκου Μητσοτάκη στο Κογκρέσσο

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Όλοι συμφωνούν – όχι; – ότι το ούτως ή άλλως επιδραστικό ίχνος της επίσημης επίσκεψης Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον, των συνομιλίων με τον Πρόεδρο Μπάiντεν και με στελέχη της Αμερικανικής Κυβέρνησης και της – ιστορικής: πρώτη φορά δόθηκε σε Έλληνα ηγέτη η ευκαιρία, αυτό είναι κάτι το αντικειμενικό – ομιλίας του σε κοινή σύνοδο  Βουλής των Αντιπροσώπων και Γερουσίας θα δοκιμασθεί και θα κριθεί στην πράξη. Αυτό, στους επόμενους μήνες, καθώς οι εξελίξεις στην περιοχή επιταχύνονται: πορεία του Ουκρανικού και ρόλοι, ενεργειακή πίεση σε αποκορύφωση, εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία, Κυπριακό.

Ήδη όμως η περιβόητη ομιλία Μητσοτάκη πάει να καταστεί τοτεμικό στοιχείο αυτής της πολιτικής περιόδου, όπου αποτελεί περίπου παράλειψη καθήκοντος να μην έχει κανείς καταθέσει άποψη. Πάμε λοιπόν και εμείς, κάπως πιο ψύχραιμα/αποσιασιοποιημένα, αλλά ακόμη στον απόηχο της ομιλίας Μητσοτάκη. Τρία τα επίπεδα προσέγγισης: πρώτον, η ιδιαιτερότητα της πρόσκλησης προς ( «για πρώτη φορά») Έλληνα Πρωθυπουργό. δεύτερον, η ίδια η ομιλία Μητσοτάκη, δηλαδή το περιεχόμενο και κάποια (τα σοβαρά, τολμούμε να πούμε) σκηνικά στοιχεία της. τρίτον, οι συνέπειες και οι άμεσα ορατές και οι διαφαινόμενες. Θα ακολουθήσουμε αυτήν την σειρά, μονάχα λίγο διορθωμένη ώστε να παραμείνει η ίδια η ομιλία ως κορωνίδα στο κλείσιμο.

*         *        *

Πάμε λοιπόν πρώτα, με την  υπερσυζητημένη ιδιαιτερότητα της πρόσκλησης. Θα μας επιτραπεί μια μικρή αντιστροφή, για να ξεκινήσουμε με τα σημαντικότερα της συζήτησης σ’ αυτό το επίπεδο. Το ότι η Ελλάδα/η Ελληνική ηγεσία χρειάστηκε να περάσουν κάπου 150 χρόνια προκειμένου να αξιωθεί αυτής της τιμής, όταν 120 ηγέτες έχουν πάρει τον λόγο απ’ αυτό το βήμα του Κογκρέσσου, πάντως μια 20άδα ηγετών την τελευταία 15ετία (η οποίας, σημειωτέον, περιλάμβανε την έρημο Ντόναλντ Τραμπ), είναι κάτι που θάπρεπε/θα μπορούσε να μας είχε προβληματίσει λίγο περισσότερο.

Ύστερα, φυλλομετρώντας λίγο τα αρχειακά του Κογκρέσσου, βλέπει κανείς ότι όλες οι παρόμοιες προσκλήσεις αποτελούν μείζονα ανοίγματα πολιτικής των ΗΠΑ – το προσωπικό στοιχείο συνήθως ακολουθεί. (Αυτό δεν σημαίνει ότι στην εσωτερική πολιτική σκηνή, φωτογραφικά στιγμιότυπα των δυο Προέδρων – της 57χρονης Κάμαλα Χάρρις, Αντιπροέδρου των ΗΠΑ που προεδρεύει της Γερουσίας και της 82χρονης Νάνσυ Πελόζι, παλαίμαχης Προέδρου της Βουλής, η οποία και απηύθυνε κατά το πρωτόκολλο την πρόσκληση –  δεν θα επιδιωχθεί να παίξουν ρόλο, ισάξιο μάλιστα με την φωτογράφηση με Πρόεδρο Μπάϊντεν στο Οβάλ Γραφείο και στις δυο κίτρινες πολυθρόνες, οι οποίες υποδέχθηκαν όμως λίγο-πολύ όλους τους Πρωθυπουργούς της Μεταπολίτευσης). Και πάλι, όμως, θέλει λίγη προσοχή η υπόθεση: οι επιλογές των προσκεκλημένων, ως κινήσεων πολιτικής των ΗΠΑ, την έχουν μια τάση να πέφτουν έξω: η παρουσία Νγκο Ντινχ Ντιεμ (1957), Σάχη Ρεζά Παχλεβά (1962) και Ανουάρ ελ-Σαντάτ (1975) δεν οδήγησαν σε πολύ ευχάριστο τέλος τους κληθέντες, ομιλήσαντες και χειροκροτηθέντες. (Παράξενη ιστορική πινελιά: ως πρώτος προσκληθείς να απευθυνθεί σε παρόμοια κοινή σύνοδο του Κογκρέσσου εμφανίζεται – το 1874 , εμείς είχαμε Χαρίλαο Τρικούπη ή Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, με βασιλέα Γεώργιο Α΄ – ο βασιλεύς Κολακάουα της Χαβάης. Η υπόθεση δεν είχε την καλύτερη εξέλιξη για την ανεξαρτησία τους Χαβάης; προσαρτήθηκε στις ΗΠΑ μετά από 25 χρόνια, για να γίνει τελικώς 50η Πολιτεία το 1959).

Ας σημειωθεί ότι ηγετική μεν φιγούρα, αλλ’ όχι πολιτικός ηγέτης ήταν – μια φορά, μοναδική! – ο Λεχ Βαλέσα όπως προσκλήθηκε (το 1989 ως «Αλληλεγγύη»): εκεί το ποντάρισμα ήταν σαφώς στην ιστορική εξέλιξη. Η φετινή χρονιά, σημειωτέον, είχε την ιδιαιτερότητα της ομιλίας – πέραν του ημετέρου Κυριάκου Μητσοτάκη (με αφορμή, κατά την πρόσκληση, πέραν της στρατηγικής σχέσης με ΗΠΑ, της τιμής στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, εκ μεταφοράς λόγω Covid-19) και του Μάριο Ντράγκι (όχι απλώς ως Ιταλού πρωθυπουργού, αλλά και ως καθοδηγητικής φιγούρας στα Ευρωπαϊκά), είχε την διαδικτυακή παρουσία Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Με δεδομένο ότι το 2022 είναι χρονιά καίριων midterms για τους Αμερικανούς, και η συμβολική αναφορά στο Ουκρανικό αλλά και η – πώς να το κάνουμε; – κινητοποίηση της ΕλληνοΑμερικανικής και της ΙταλοΑμερικανικής κοινότητας, όλο και κάποιο άμεσο πολιτικό νόημα είχαν!

Απ’ εκεί και πέρα, παρουσίες-ρεκόρ εκείνες του Μπινιαμίν Νετανιάχου (1996-2011-2015), βέβαια η Ισραλο-Αμερικανική σχέση δεν επιδέχεται σύγκριση, με δυο παρουσίες Γιτζάκ Ράμπιν προηγουμένως. Άλλο παραλειπόμενο: μέσα σε δυο χρονιές, η Νότια Κορέα υπήρξε παρούσα δυο φορές, με δυο διαφορετικούς ηγέτες: ο Λη Μιούν-γκακ το 2011, η Παρκ Γκεούν-Χιέ το 2013 (η δεύτερη είχε και μια καταδίκη σε 24 ετών κάθειρξη για κατάχρηση εξουσίας, αργότερα). Το αναφέρουμε αυτό λόγω και της τωρινής παρουσίας Μπάϊντεν στην Ν. Κορέα στα πλαίσια της πολιτικής «pivot to Asia»: η ιστορία της σχέσης των ΗΠΑ με την Νότια Κορέα πάει πολύ πίσω, καθώς το 1954 ο πρώτος Πρόεδρος Σύγκμαν Ρη ευχαριστούσε το Κογκρέσσο για την Αμερικανική επέμβαση στον Πόλεμο της Κορέας. Ένα τελευταίο λιθαράκι: το 2014 στο Κογκρέσσο απευθύνθηκε ο Πέτρο Ποροσένκο, μεγαλοεπιχειρηματίας (αυτοκινητοβιομηχανία, ναυπηγεία, «Κανάλι 5» και «βασιλιάς της σοκολάτας») που ως Πρόεδρος της Ουκρανίας άνοιξε τις διαπραγματεύσεις για ένταξη στην ΕΕ: τον διαδέχθηκε το 2019, μετά από βαριά προεκλογική καμπάνια εναντίον του ο νυν Πρόεδρος Ζελένσκι.

Με ένα τέτοιο σκηνικό προσκλήσεων και ομιλιών στο Κονγκρέσσο δεδομένο, το βασικό ερώτημα είναι γιατί/πώς δεν είχε υπάρξει πρόσκληση για Ελληνική παρουσία σε παρόμοια τελετή: ούτε προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ούτε προς τον Ανδρέα Παπανδρέου (της δεύτερης περιόδου: την πρώτη ο Ανδρέας ήταν το απόλυτο «κόκκινο πανί»), ούτε προς τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη (όπου οι σχέσεις ήταν πλέον ή θερμές με την δυναστεία Μπους), ούτε προς τον Κώστα Σημίτη – από κει και πέρα η εποχή ούτως ή άλλως αλλάξει για την Ελλάδα και για τις ηγετικές της φιγούρες. Αυτό το ερώτημα άξιζε να έχει απασχολήσει, πολύ περισσότερο από τα πιο διακοσμητικά στοιχεία που κατέκλυσαν την δημόσια συζήτηση περί ομιλίας στο Κογκρέσσο.

*         *        *

Ένα άλμα, τώρα, στις συνέπειες της παρουσίας και ομιλίας Μητσοτάκη – άμεσες και διαφαινόμενες – για την συνέχεια. Θα δούμε παρακάτω τις ισορροπίες της ομιλίας Μητσοτάκη, όμως ήδη κάπου προς το τέλος της υπήρχαν τρεις αιχμές πολιτικής.  Προς τις οποίες θα κριθούν/κρίνεται ήδη η αποτελεσματικότητα.

Αναφορά στο Κυπριακό και την εισβολή «που είχε ως συνέπεια την διαίρεση της Κύπρου», ως ανοιχτή πληγή «που προκαλεί ατελείωτο πόνο στον Ελληνισμό εδώ και 48 χρόνια». Με ρητή έκκληση ουδείς να αποδεχθεί λύση δυο Κρατών στην Κύπρο. Εδώ, στην πιο ευθεία αυτή αναφορά Μητσοτάκη στην διεθνοπολιτική κατάσταση της περιοχής, θα δούμε τι θα προκύψει (ή: θα παραλειφθεί) στις επωαζόμενες τώρα φάσεις του Κυπριακού. Συν, ποιες θα είναι οι – λειτουργικές! – θέσεις των ΗΠΑ στην συνέχεια της καταπάτησης της Κυπριακής ΑΟΖ, ή και στην καταφρόνηση του – πώς το λένε; – Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και των αποφάσεών του για τον εποικισμό και άνοιγμα των  Βαρωσίων.

Ύστερα – κι εδώ το Αμερικανικό Κογκρέσσο έχει μεγαλύτερο λόγο/ρόλο – υπήρξε η επιδέξια αναφορά Μητσοτάκη στο ότι «το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται το ΝΑΤΟ σε μια εποχή [όπως του Ουκρανικού] είναι μια ακόμη πηγή αστάθειας στην Ν.Α. πτέρυγα της Συμμαχίας». Και το αίτημα («σας ζητώ να το έχετε αυτό υπόψη σας όταν λαμβάνετε αποφάσεις για προμήθειες αμυντικού υλικού που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο») ήταν να σταθεί το Κογκρέσσο  στην έως τώρα θέση του στο de facto εμπάργκο εξοπλισμών της Τουρκίας. Εδώ, χωρίς κλαυθμούς και χαϊδέματα, ήταν ευανάγνωστο το αίτημα να μην προχωρήσει το Τουρκικό αίτημα για αναβάθμιση των F16 και για προμήθεια νέων. Τι θα συμβεί στην πράξη;

Και βέβαια, πάλι χωρίς ονομαστικές αναφορές στην Τουρκία – πράγμα που θεωρούμε σωστό γιατί οι ονομαστικές καταγγελτικότητες ενώπιον του Κογκρέσσου λίγο θα βοηθούσαν – υπήρξε η αναφορά Μητσοτάκη στις «επιθετικές ενέργειες που παραβιάζουν την κυριαρχία μας και τα εδαφικά μας δικαιώματα [λεπτομέρεια: τα κυριαρχικά δικαιώματα, δηλαδή η ΑΟΖ, είναι κάτι διαφορετικό, αλλά προσπερνάμε]». Με ρητή αναφορά στις «υπερπτήσεις πάνω από Ελληνικά νησιά, οι οποίες πρέπει να σταματήσουν αμέσως». Εδώ, όμως, λίγα 24ωρα αργότερα Τουρκική υπερπτήση υπήρξε και δη στα 2,5 μίλια νοτίως της Αλεξανδρούπολης. Βέβαια… η Αλεξανδρούπολη δεν είναι νησί, όμως όπως και να το κάνουμε Ελληνικό έδαφος είναι! Χώρια που υποτίθεται ότι έχει πλέον γίνει ενεργειακός κόμβος στρατηγικής σημασίας για τα Βαλκάνια, με Αμερικανική ισχυρή επίνευση. συν προγεφύρωμα πρόσβασης ΑμερικανοΝΑΤΟϊκων ενισχύσεων προς Ουκρανία κοκ. Ναι, υπήρξε νερόβραστη αντίδραση του Στέιτ Ντηπάρντμεντ (Νέντ Πράις, εκπρόσωπος) με το «ενθαρρύνουμε όλες τις χώρες να σέβονται τον κυρίαρχο εναέριο χώρο άλλων χωρών […]» και «όπου υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τα όρια του εναερίου χώρου, ζητούμε συντονισμό και συζήτηση και όχι προκλητικές ενέργειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε θανατηφόρα ατυχήματα». Ασφαλώς και δεν ανήκει στο Κογκρέσσο να τοποθετηθεί επί του θέματος λίγο αφότου έσβησαν οι πολυέλαιοι της ομιλίας Μητσοτάκη. Πλην όμως η κλιμάκωση συνεχίζεται – και, θάλεγε π.χ. ένας αποστασιοποιημένος παρατηρητής, το Μητσοτάκειο «πρέπει οι υπερπτήσεις να σταματήσουν αμέσως» μένει κάπως ξεκρέμαστο.

Αυτά για τις συνέπειες/τα αποτελέσματα της παρουσίας Μητσοτάκη – και βλέπουμε.

 

*         *        *

 

Πάμε λοιπόν τώρα στο κυρίως θέμα, δηλαδή στο περιεχόμενο της ομιλίας Μητσοτάκη, στην στρατηγική που – εμφανώς – είχε, στην δομή και στις συμπαραδηλώσεις που πήγε να ξυπνήσει στους Αμερικανούς/στο Κογκρέσσο. Μένουμε αποστασιοποιημένοι, όσο γίνεται, από την πλημμυρίδα των εδώ σχολίων και αξιολογήσεων. αν και δεν είναι εύκολο να προσπεράσει κανείς τα θετικά-προς-πανηγυρικά όταν προέρχονται από ανθρώπους διαφορετικούς όσο ο Στέφανος Μάνος, ο Θόδωρος Πάγκαλος και ο Νίκος Παπανδρέου. Και μένουμε λίγο μακριά κι από την θαυμαστική τοποθέτηση πολλών για τα Αγγλικά ή/και την σκηνική παρουσία του Κυριάκου: καλύτερα Αγγλικά (σε ενδιαφέρον ζύγιασμα Αμερικανικής και Βρετανικής εκφοράς) μόνον από τον Ανδρέα Παπανδρέου θα περίμενε κανείς – ο οποίος ούτως ή άλλως ούτε ήταν πιθανόν να προσεκαλείτο ποτέ, αλλά και αν είχε συμμετάσχει σε παρόμοια παρουσία εντελώς αλλού θα είχε πάει τις αναφορές – ενώ δεν θα φανταζόταν κανείς π.χ. σχόλια για την ποιότητα των Αγγλικών του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Όσο για την σκηνική άνεση, γι αυτήν και για την συγκρατημένα ενθουσιώδη γλώσσα του σώματος, η αρμοδιότητα σε πιο σχετικούς…

Εκείνο λοιπόν που επέλεξε να κάνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν να απευθυνθεί στην ανάγνωση των Αμερικανών – δηλαδή του πολιτικού τους συστήματος και των όποιων πεφωτισμένων μήντια – για την δική τους θέση στο διεθνές σύστημα, διαχρονικά. Απευθύνθηκε με λόγο περί δημοκρατίας, όπου οι αναγωγές στην Ελληνική αρχαιότητα ήταν αυτονόητες, και με λόγο περί ελευθερίας, όπου η ευκαιρία του εορτασμού από τα 200 (+1) χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης – και τούτο για να καταλήξει σε επίκληση εσωτερικών δεσμών των ΗΠΑ με την Ελλάδα, αλλά και σε αναφορά στην συμπαράταξη στον πόλεμο που διεξάγεται στην Ουκρανία. Οι τρόποι που χρησιμοποίησε, η ματιά που επέλεξε να εκφράσει είχαν το ενδιαφέρον τους/έδειχναν μελέτη του κοινού στο οποίο απευθυνόταν (προσοχή! θεωρούμε ότι όντως απευθυνόταν στο Αμερικανικό/διεθνές κοινό, όχι στην δική μας εσωτερική κοινή γνώμη).

Το να αναφέρεσαι στο πώς στην αρχιτεκτονική της Ουάσιγκτον βρίσκει κανείς εικόνες του Παρθενώνα (πριν την καταστροφή του), ή, πιο αιχμηρά, το να αναφέρεσαι στους «δαίμονες των εμφυλίων» που ταλάνισαν τις δυο χώρες, ήταν κάτι παραπάνω από επιδέξιο. Το εύρημα, επίσης, Μητσοτάκη να διευρύνει την έννοια της ισότητας ανασύροντας από Πλάτωνα τα περί ισότητας των φύλων (και τούτο μιλώντας κάτω από την έδρα Βουλής/Γερουσίας που κατείχαν Πελόζι/Χάρρις) και φθάνοντας μέχρις αναφορών στην στράτευση των γυναικών, ή πάλι η επισήμανση της διαφοράς της Αμερικανικής Δημοκρατίας των Founding Fathers από την αρχαία Αθηναϊκή με την επιλογή των checks-and-balances από την πρώτη, έδειξε ότι ο λόγος αυτός θέλησε να έχει περιεχόμενο – δηλαδή να ξεφύγει από την παγίδα της γυμνασιαρχικής λογογραφίας η οποία ελλόχευε (άσχετο αν, πίσω στην πατρίδα, πολλοί κατά δήλωσιν θαυμαστές Μητσοτάκη στάθηκαν ακριβώς στην γυμνασιαρχική προσέγγιση, υπερηφάνειας για προγόνους κοκ). Ξέφυγε με επιτυχία.

Σημαντική επίσης η επιλογή Μητσοτάκη να αναφερθεί στην μακρά ιστορία Αμερικανικής βοήθειας προς την Ελλάδα – ξεκινώντας από την έκκληση των επαναστατών του Εικοσιένα προς τους Υπερατλαντικούς «φίλους, συμπολίτες και αδελφούς» και την «δικαίαν συμπάθειαν» που αυτοί έδειξαν, περνώντας από του Τόμας Τζέφερσον το «το φως και η ελευθερία κερδίζουν σταθερά έδαφος», για να προχωρήσουν στην βοήθεια που παρέσχαν οι Αμερικανοί Φιλέλληνες και εθελοντές, με ευθεία σύνδεση στην Αμερικανική βοήθεια 100 χρόνια αργότερα στο Προσφυγικό μετά την Μικρασιατική Καταστροφή – και με κατάληξη στο Σχέδιο Μάρσαλ «μετά τον καταστροφικό Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο που ακολούθησε». Σ’ αυτήν την διαδρομή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θέλησε να αγκυρώσει την φόρμουλα «οι δύο χώρες μας στάθηκαν πάνω στην σωστή πλευρά της ιστορίας». Η φόρμουλα υπερφίαλη, αλλά πολιτικά αποδοτική.

Εκεί, μάλλον  από υπερενθουσιασμό, καταγράφεται και το – για μας – μείζον φάουλ της ομιλίας Μητσοτάκη: ο παραλληλισμός της «μικρής πόλης της Δυτικής Ελλάδας, που ονομάζεται Μεσολόγγι» (όπου μετάφραση του Αμερικανικού Συντάγματος όντως είχε τυπωθεί σε φυλλάδιο την εποχή της Πολιορκίας) με τα πάθη της ισοπεδωμένης Μαριούπολης. Διάφανη η απόπειρα να αναδειχθεί μια ταύτιση/παραλληλισμός παθών και αξιών – αλλά δεν μας τα είχαν διηγηθεί έτσι τα της Εξόδου του Μεσολογγίου, ούτε ο Φίνλεϊ! Συνέπεσε δε και να παραδοθούν οι μαχητές της Μαριούπολης και η Ταξιαρχία του Αζόφ «κατόπιν διαταγής των ανώτερων αρχών» εκείνες ακριβώς τις ημέρες, πράγμα που… δεν ιστορείται για τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Μεσολογγίου. Ήταν μια παράξενη μορφή τιμής στα 200 χρόνια, αυτή! Εδώ, δηλαδή η υπερπροθυμία να σκοράρει διεθνοπολιτικά, τον έφερε τον Κυριάκο πολύ πέραν των εσκαμμένων.

[Και ένα παραλειπόμενο: στο αφήγημά του περί Αμερικανών και προσφοράς τους στον Αγώνα, αναφέρθηκε και στο σχολείο που ίδρυσε ο Πάστορας Χιλ στην Αθήνα. Στο οποίο… φοίτησαν τα παιδιά του αντιπάλου του Αλέξη Τσίπρα. Ενώ η δική του οικογενειακή παράδοση έχει να κάνει με το άλλο ίδρυμα πολιτισμού, το εκ Κωνσταντινουπόλεως/Ροβερτείου και εν συνεχεία εκ Σμύρνης «ΕλληνοΑμερικανικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος», δηλονότι του Κολλεγίου. Δεν θα ήταν ωραία μια αναφορά στην διαχρονική και διακομματική προσέλευση της Ελληνικής πολιτικής τάξης σε Αμερικανικές εκπαιδευτικές αξίες;]

 

*         *        *

Η συνέχεια της ομιλίας Μητσοτάκη ήταν περισσότερο αφιερωμένη στην κυρίως πολιτική του σήμερα, αλλά με σκηνικό το πλαίσιο που μόλις είδαμε. Δηλαδή σε όσα – τα προσεγγίσαμε προηγουμένως – θα κριθούν εκ του αποτελέσματος.

Πάντως το σύνολο της τοποθέτησης Μητσοτάκη μόνον απαρατήρητο δεν πέρασε ούτε εκεί,  ούτε σ’ εμάς. Αυτό, βεβαίως, δεν τον απήλλαξε – ευθύς ως επέστρεψε – να αρχίσει να τρέχει στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Όπου, με ένα διάλειμμα Νταβός σημεραύριο, θα κρινόταν ούτως η άλλως η συνέχεια.