Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2021, τ.1013

ΕΟΡΤΑΣΤΙΚH ΑΓΟΡA του Γιώργου Μανέττα

 

Έλαμψαν στη μαύρη διετία της πανδημίας. Γνώρισαν πρωτοφανή έκρηξη πωλήσεων και κερδοφορίας, παίρνοντας βαθιά ανάσα μετά από μία δεκαετία ασφυκτικής πίεσης. Για κάποιες, η περίοδος της υγειονομικής κρίσης αποδείχθηκε σωτήρια καθώς χάρη στην αναπάντεχη ένεση ρευστότητας κατάφεραν να κρατηθούν όρθιες και να αποφύγουν την κατάρρευση, η οποία μέχρι τότε έμοιαζε… σχεδόν αναπόφευκτη. Μερικές από αυτές μάλιστα βρήκαν την ευκαιρία να ξεφύγουν από την επιθετική πίεση που ασκούσαν υποψήφιοι αγοραστές, απορρίπτοντας σε κάποιες περιπτώσεις εξαιρετικά δελεαστικές προτάσεις εξαγοράς. Ο λόγος για τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, οι οποίες συνεχίζουν μέχρι και σήμερα –περίπου δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα του κορονοϊού– να γεμίζουν με ζεστό χρήμα τα ταμεία τους και να εκμεταλλεύονται στο έπακρο τις ιδιαίτερες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί. Αποκαλυπτικά της κούρσας που διέγραψαν ενόσω η πανδημία σάρωνε την ελληνική αγορά και όλο τον πλανήτη είναι τα στοιχεία της έκθεσης «Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2021», σύμφωνα με την οποία ο κλάδος των σούπερ μάρκετ εμφάνισε πωλήσεις ύψους 9,97 δισ. ευρώ το 2020, αυξημένες κατά 9,54% σε σχέση με το 2019, και κέρδη 190,87 εκατ. ευρώ, ενισχυμένα κατά 113,6%. Μεγάλος κερδισμένος αναδείχθηκε ο Σκλαβενίτης, ο οποίος εμφάνισε τζίρο 3,79 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 15,59% και ακολουθήσαν κατά σειρά ο όμιλος ΑΒ Βασιλόπουλος με τζίρο 2,02 δισ. ευρώ και αύξηση 3,76%, η Μετρό της οικογένειας Παντελιάδη, που αναπτύσσει το δίκτυο καταστημάτων σούπερ μάρκετ My Market, με τζίρο 1,33 δισ. ευρώ και αύξηση 6%, και η Δ. Μασούτης, με τζίρο 882,47 εκατ. ευρώ και αύξηση 6,34%.Παρόμοια πορεία διέγραψαν και άλλες αλυσίδες, όπως η Γαλαξίας και η ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός, που συγκέντρωσαν μερίδιο της πίτας. Το θετικό μομέντουμ συνεχίζεται και φέτος, κάνοντας τους λιανέμπορους να τρίβουν τα χέρια τους από ικανοποίηση. Παρότι φέτος δεν παρατηρήθηκε σε καμία φάση του έτους η φρενίτιδα, όπως στο πρώτο κύμα της Covid-19, όταν οι καταναλωτές κυριεύθηκαν από πανικό και έσπευσαν να αποθηκεύσουν μαζικά προϊόντα λες και κηρύχθηκε πόλεμος, ωστόσο οι πωλήσεις κινούνται ανοδικά παρά τους περιορισμούς που υπάρχουν όσον αφορά τα άτομα ανά τετραγωνικό. Η πρόβλεψη για τη φετινή χρονιά κάνει λόγο για ανάπτυξη 2% με 3% σε σχέση με πέρυσι. Συνολικά την τελευταία τετραετία η ανάπτυξη των εσόδων για τα σούπερ μάρκετ ξεπερνά το 28% και αντιπροσωπεύει επιπλέον ποσό ύψους 2,19 δισ. ευρώ.Αυτό αποδίδεται σε τρεις παράγοντες: στην πανδημία Covid-19 και τα επακόλουθα lockdown, την ολοκλήρωση της επαναλειτουργίας του δικτύου καταστημάτων της Μαρινόπουλος, αλλά και την οργανική ανάπτυξη του κλάδου.

 

Το big bang του e-grocery

Κομβικό σημείο αποτέλεσε και η είσοδος όλων των μεγάλων λιανέμπορων στον χώρο του διαδικτύου και η δημιουργία οργανωμένων υποδομών υποστήριξής τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ConvertGroup, τα online σούπερ μάρκετ εκτόξευσαν κατά 260% τις πωλήσεις τους πέρυσι σε σχέση με το 2019, διαμορφώνοντας τζίρο ύψους 163,30 εκατ. ευρώ. Πρόκειται κυριολεκτικά για το bigbang της κατηγορίας, η οποία μέχρι πρότινος βρισκόταν στο περιθώριο και πολλοί παραδοσιακοί παίκτες την αντιμετώπιζαν υποτιμητικά, αφού τα νούμερά του ήταν πενιχρά… Πλέον, φαίνεται πως βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα, ενώ έχουν δημιουργηθεί ειδικά τμήματα εντός των αλυσίδων που υποστηρίζουν τη λειτουργία τους. Και όχι τυχαίο, καθώς η μέση δαπάνη ανέρχεται πλέον σε 146 ευρώ, σε σύνολο 416ευρώ που ξοδεύουν τα νοικοκυριά σε μηνιαία βάση για είδη παντοπωλείου. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές που προτιμούν τις online αγορές ξοδεύουν περίπου το 35% του μηνιαίου προϋπολογισμού τους για την αγορά τροφίμων και άλλων ειδών παντοπωλείου μέσω ηλεκτρονικών σούπερ μάρκετ. Η μέση αξία του ηλεκτρονικού καλαθιού διαμορφώθηκε σε 78 ευρώ τον Μάιο του 2021, όπερ σημαίνει ότι κατά μέσο όρο οι καταναλωτές κάνουν 1,9 παραγγελίες τον μήνα από τα online σούπερ μάρκετ. Τη μεγαλύτερη προτίμηση στις ηλεκτρονικές αγορές για είδη παντοπωλείου δείχνουν γυναίκες, ηλικίας μεταξύ 36-55 ετών, παντρεμένες, που ζουν σε νεότευκτη κατοικία και έχουν κατά μέσο όρο υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης και εισοδήματος.

 

ΟΙ 10 ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΙ ΟΜΙΛΟΙ/ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ – ΜΕΓΕΘΗ/ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ & ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΩΝ (σε χιλ. ευρώ)
Α/Α ΕΠΩΝΥΜΙΑ Κύκλος εργασιών (Πωλήσεις) Καθαρά αποτελέσματα εκμετάλλευσης προ φόρων
Net sales revenue (turnover) Net income before taxes
2019 2020 Μεταβολή 2019 2020 Μεταβολή
1 [Όμιλος] Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης ΑΕΕ 3.279.972 3.791.431 15,59% -6.846 60.362 981,71%
2 [Όμιλος] Άλφα Βήτα Βασιλόπουλος ΑΕ 1.947.871 2.021.031 3,76% 28.506 38.656 35,61%
3 ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ 1.259.646 1.335.243 6,00% 9.506 22.164 133,16%
4 Δ. Μασούτης ΑΕ 829.817 882.466 6,34% 11.710 13.229 12,97%
5 Πέντε ΑΕ 450.132 511.539 13,64% 13.058 28.412 117,59%
6 [Όμιλος] ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός ΑΕ 350.073 390.102 11,43% 1.936 1.854 -4,23%
7 Market In AE 318.748 347.139 8,91% 2.049 2.450 19,60%
8 ΣΥΝ.ΚΑ. Προμηθ. & Καταναλ. Συν/σμός ΠΕ 189.179 186.215 -1,57% 1.066 752 -29,48%
9 Bazaar ΑΕ 182.970 183.497 0,29% 2.993 3.484 16,41%
10 Συνεργαζόμενοι Παντοπώλες ΑΕΕ 76.998 83.995 9,09% 206 367 78,49%
Τ1 Σύνολο 10 Ομίλων/Εταιρειών 8.885.408 9.732.657 9,54% 64.183 171.730 167,56%
Τ2 Σύνολο 34 Εταιρείες 9.108.390 9.977.161 9,54% 89.361 190.871 113,60%
Πηγή: Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2021

Η μικρή λιανική και το efood

Άλλη δυναμική απέκτησε και η μικρή λιανική, τα μίνι μάρκετ της γειτονιάς, που κέρδισαν μερίδιο της πίτας χάρη στις επενδύσεις που υλοποιούν παραδοσιακοί και νέοι παίκτες. Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας η οποία πραγματοποιήθηκε το δίμηνο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2021 από την εταιρεία ερευνών αγοράς IRI, το 27% της μηνιαίας δαπάνης για είδη παντοπωλείου (τρόφιμα και άλλα βασικά είδη νοικοκυριού) το κατευθύνουν οι καταναλωτές στη μικρή λιανική (φούρνος-γαλακτοπωλείο, μίνι μάρκετ, περίπτερο, κατάστημα ψιλικών). Πρόκειται για διόλου ευκαταφρόνητο μερίδιο. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης αύξηση του ποσοστού όσων επισκέπτονται συχνά τα σημεία της μικρής λιανικής. Έτσι, ενώ προ κορωνοϊού ένα 14% (όσων επισκέπτονται τη μικρή λιανική) πήγαινε από 2-5 φορές την εβδομάδα σε μίνι μάρκετ, τώρα το ποσοστό αυτό είναι 24%. Στο περίπτερο πηγαίνει 2-5 φορές την εβδομάδα το 25% έναντι 15% προ κορωνοϊού, στα καταστήματα ψιλικών το ποσοστό είναι τώρα 22% έναντι 14% προ πανδημίας, ενώ πολύ αυξημένο είναι το ποσοστό όσων επισκέπτονται 2-5 φορές την εβδομάδα τους φούρνους (39% τώρα έναντι 22% προ πανδημίας). Οι προοπτικές της κατηγορίας προσέλκυσαν το ενδιαφέρον της Delivery Hero, της γερμανικής εταιρείας που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας efood, η οποία απέκτησε μεταξύ άλλων και την αλυσίδα περιπτέρων Kiosky’s που ανήκαν στον όμιλο Μούχαλη. Μέσα από το δίκτυο της Kiosky’s, που υπολογίζεται στα 500 σημεία (περίπτερα και μίνι μάρκετ) αλλά και ισάριθμα darkstores, η DeliveryHero επιδιώκει να μειώσει τους χρόνους παράδοσης παραγγελιών στους πελάτες της και τα κόστη της. Διακριτό αποτύπωμα στον χώρο αυτό έχει και η φινλανδική Wolt, η οποία διευρύνει διαρκώς την παρουσία της στην ελληνική αγορά, επεκτείνοντας το δίκτυο εξυπηρέτησης σε μεγάλες πόλεις της επαρχίας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Πάτρα, Βόλο και Ηράκλειο).

 

Τα Χριστούγεννα και το στοίχημα του 2022

Τα βλέμματα τώρα στρέφονται σε πρώτη φάση στην πορεία της κίνησης τις γιορτές των Χριστουγέννων, με δεδομένους τους πρόσθετους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στη σκιά της επιδείνωσης του «τέταρτου κύματος» της πανδημίας. Ο πρόεδρος του ΙΕΛΚΑ Κωνσταντίνος Μαχαίρας, μιλώντας στην Οικονομική,αφού ξεκαθαρίζει πως δεν τίθεται θέμα επάρκειας αγαθών, σπεύδει να χαμηλώσει τον πήχη των προσδοκιών, λέγοντας πως σε καμία περίπτωση η προσέλευση και οι αγορές δεν θα θυμίζουν τις παλιές καλές εποχές, όπου τα καρότσια ξεχείλιζαν από προϊόντα και οι καταναλωτές ξόδευαν το κάτι παραπάνω για κάποιες μικρές απολαύσεις την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων. Υπολογίζεται πως πλέον ο εορταστικός τζίρος των Χριστουγέννων κυμαίνεται στα επίπεδα του 1 δισ. ευρώ, όταν σε παλαιότερες εποχές ξεπερνούσε τα 2 δισ. ευρώ. Στον αντίποδα «άγνωστος Χ» παραμένει η νέα χρονιά, παρά τις πληθωριστικές πιέσεις που οδηγούν προς τα πάνω τις τιμές σε μια σειρά από βασικά είδη τροφίμων. Ο Κ. Μαχαίρας υπογραμμίζει πάντως πως παρά την αλματώδη άνοδο των τιμών διεθνώς το ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων προσπαθεί να συγκρατήσει τις τιμές σε ανταγωνιστικά επίπεδα και παράλληλα να διευκολύνει όσο μπορεί τους καταναλωτές μέσα από διαρκείς προσφορές. «Εάν δεν υπάρχουν άλλες εκπλήξεις και γεγονότα που θα επηρεάσουν αρνητικά τον κλάδο, τότε μέχρι και τον Φεβρουάριο θα κρατηθούν σε ανταγωνιστικά επίπεδα», σημειώνει χαρακτηριστικά. Μια πρώτη εικόνα για το πού θα καθίσει η μπίλια θα υπάρξει μετά το πέρας του πρώτου τριμήνου, οπότε και θα φανούν οι καταναλωτικές τάσεις, ενώ για άλλη μια χρονιά ρόλο κλειδί θα παίξει η πορεία του τουρισμού. Η οποία το 2022 αναμένεται αισθητά καλύτερη από τη φετινή.

 

Η χρονιά του μεγάλου deal;

Πολλοί πάντως στοιχηματίζουν πως η νέα χρονιά θα αποτελέσει σταθμό στην εξέλιξη του κλάδου, καθώς εκτιμούν πως ωριμάζουν σταδιακά οι συνθήκες για ένα μεγάλο deal που θα αλλάξει για ακόμη μια φορά τους συσχετισμούς δυνάμεων στον κλάδο. Οι διεργασίες, όπως λένε, είναι σε πλήρη εξέλιξη, ενώ κάποια σενάρια έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους στον Τύπο καθώς όλοι αναζητούν κατεύθυνση μετά τη λήξη της πανδημίας. Προεξοφλούν πάντως πως η τάση συγκέντρωσης θα συνεχισθεί και το 2022, με τους μεγαλύτερους παίκτες να επεκτείνονται σε νέες περιοχές και τους μικρότερους να συρρικνώνονται ελλείψει πόρων και διαπραγματευτικής δύναμης. Κινητικότητα αναμένεται και στον χώρο του digital, ο οποίος αποτελεί μια πραγματικότητα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Δεν αποκλείεται μάλιστα το ενδεχόμενο να διεισδύσει στην ελληνική αγορά κάποια ξένη εταιρεία του διαδικτύου, αυξάνοντας την πίεση του ανταγωνισμού.