Συμβιβασμός ανάμεσα στην μικροψυχία και την ξενοφοβία ή Ευρωπαϊκός ρεαλισμός;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Μετά από κάποιες ημέρες δυσαρεστημένης σιωπής, η Ελλάδα το πήρε απόφαση και εξέφρασε δυσαρέσκεια – πάντως «μάγκωμα» – για τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (που εδώ και μήνες σιγοψήνονταν στο προσκήνιο, τώρα κατατέθηκαν στα μέσα της θητείας της Γερμανικής Προεδρίας, της οποίας αποτελούν θεμελιώδη προτεραιότητα) για ένα νέο Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο.

Για το οποίο Σύμφωνο, η αρμόδια Επίτροπος για τις Εσωτερικές Υποθέσεις και για την Μετανάστευση Ιλβα Γιόχανσον προανήγγειλε ούτως ή άλλως ότι «[η πρόταση θα ήταν] πολύ δύσκολη υπόθεση, καθώς τα Κράτη-μέλη έχουν πολύ διαφορετικές πραγματικότητες και πολιτική οπτική». Με ακόμη πιο χτυπητή διατύπωση, η Γιόχανσον εξηγούσε ότι η πρόταση «δεν θα γίνει αγαπητή απ’ όλους, αλλά θα γίνει αποδεκτή». Τώρα, η τοποθέτηση Γιόχανσον έθετε την έμφαση στο ότι «πρέπει να επικεντρωθούμε περισσότερο στις επιστροφές […] Να έχουμε καλές συμφωνίες επανεισδοχής με τις τρίτες χώρες». Ο (ημέτερος) Αντιπρόεδρος της Επιτροπής «για την προώθηση του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής» Μαργαρίτης Σχοινάς, χαιρετίζοντας την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το πήγε πιο περιφερειακά: πρόκειται για ένα «εντελώς διαφορετικό σχέδιο, μια φρέσκια αρχή/fresh start για δράσεις εντός και εκτός Ένωσης». Ενώ η (ακόμη πιο ανεπίληπτου ισορροπισμού) Πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν μίλησε για «ανάγκη ισορροπίας μεταξύ αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης ανάμεσα στα Κράτη μέλη».

Αυτό που αρχικά αποκαλέσαμε «μάγκωμα» της Ελληνικής πλευράς και που εκπορεύθηκε από την αρτισύστατη Ομάδα Εργασίας (στελέχη υπουργείων Μετανάστευσης, Εξωτερικών, Προστασίας του Πολίτη και Ναυτιλίας) με συντονιστικό ρόλο του Γιώργου Κουμουτσάκου, συνίσταται στο να αναγνωρισθεί μεν ευπρεπώς ότι η Επιτροπή «προσπάθησε να συγκρεράσει τις διαφορετικές απόψεις μεταξύ Κρατών μελών», αλλά θα χρειαστεί τώρα «από την Ελλάδα έντονη και επίμονη διαπραγμάτευση για σειρά κρίσιμων θεμάτων». Η εξαιρετικά στρογγυλεμένη αυτή διατύπωση επεξηγήθηκε με το ότι «δεν επετεύχθη η απαραίτητη ισορροπία μεταξύ ευθύνης και αλληλεγγύης», ενώ και η πρόνοια για «έκτακτο μηχανισμό αντιμετώπισης απότομων μεταναστευτικών πιέσεων με υποχρεωτική αλληλεγγύη» θολώνει με τους σύνθετους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς που προβλέπονται.

Για να κρίνει ο αναγνώστης το πόσο άλλαξε (στις προτάσεις της Επιτροπής) η ισορροπία που άφηνε το προσφυγικό/μεταναστευτικό βάρος στις χώρες πρώτης υποδοχής , εφεξής υπεύθυνη για το αίτημα ασύλου θα μπορεί να είναι εκείνη η χώρα στην οποία ο αιτών άσυλο διαθέτει αδέλφια που εργάζονται ή σπουδάζουν εκεί, καθώς και εκείνη που τυχόν χορήγησε βίζα: συνεπώς έχουμε επέκταση της λογικής επανένωση των οικογενειών, συν της προ-εξέτασης αιτημάτων, αλλά εξαιρετικά περιορισμένη. Επίσης, προνοείται ταχύτερος μηχανισμός απόρριψης αιτημάτων(3μηνο) όσων προέρχονται από χώρες που συνήθως βλέπουν απορριπτικές αποφάσεις (π.χ. Μαρόκο ή Τυνησία, όχι όμως και Αφγανιστάν ή υποΣαχάρια Αφρική). Όσο για τις περιπτώσεις κρίσεων, οι χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με κύμα που δεν θα μπορούν να διαχειριστούν – τύπου 2015/16 – θα ζητούν ενεργοποίηση ενός μηχανισμού «υποχρεωτικής αλληλεγγύης» , ο οποίος όμως θα αφήσει στα λοιπά Κράτη-μέλη να επιλέξουν είτε να υποδεχθούν αιτούντες άσυλο, είτε να γίνουν «ανάδοχοι» επιστροφής μεταναστών στην χώρα τους, είτε να βοηθήσουν στην διαχείριση της πίεσης (π.χ. με κατασκευή ΚΥΤ/δομών φιλοξενίας – ανάγνωθι Μόρια).

Πάντως, ενώ η Ελλάδα παραβλέπει/προαναγγέλλει δύσκολες διαπραγματεύσεις, διεθνείς ΜΚΟ μιλούν για «υποταγή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις αντιμεταναστευτικές πιέσεις», για εγκαθίδρυση της ΕΕ «σε λογική Ευρώπης-φρούριο»/ΟXFAM ή (ακόμη αιχμηρότερα) για «συμβιβασμό ανάμεσα στην μικροψυχία και την ξενοφοβία» . Σύμφωνα με το ECRE/Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προσφύγων και Εξορίστων που συγκεντρώνει 108 ΜΚΟ γι αυτήν την θεματική «στις επόμενες λίγες εβδομάδες θα δούμε έναν ανταγωνισμό για το ποιος θα είναι λιγότερο ευτυχής με […] τις σχεδόν 500 σελίδες αναλυτικών προτάσεων της Επιτροπής» ενώ θα χρειαστεί «μια συγκροτημένη αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών» καθώς «τα σύνορα, η κράτηση και οι απελάσεις παραμένουν στην ημερήσια διάταξη».

Θα χρειαστεί πολλή ευρηματικότητα, ώστε η σημερινή Ελλάδα να εκφράσει τις έντονες επιφυλάξεις της έναντι των προτάσεων της Επιτροπής χωρίς να ευθυγραμμισθεί με πολλές από τις καταγγελτικές θέσεις των ΜΚΟ, από τις οποίες για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης  αποστασιοποιείται…