Οικονομική Επιθεώρηση, Απρίλιος 2021, τ. 1005

ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΤΡΙΑ της Αλεξάνδρας Κ. Βοβολίνη – vovolini@economia.gr

Αγαπητοί μου αναγνώστες,

Μέσα στη συνεχιζόμενη πανδημία γιορτάστηκε, με όση μεγαλοπρέπεια ήταν δυνατή κάτω από αυτές τις δύσκολες περιστάσεις, η επίσημη επέτειος της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Η επέτειος αυτή είναι μια εξαιρετική ευκαιρία αναστοχασμού της πορείας μας μέσα στον χρόνο, αλλά και χάραξης νέων στόχων. Όμως, η πανδημία μάς φέρνει αντιμέτωπους με πολύ πιο πιεστικά ζητήματα ζωής και θανάτου που ζητούν άμεσες λύσεις και με διλήμματα που είναι πραγματικοί γρίφοι. Είναι λοιπόν αυτονόητο ότι η κυβέρνηση έχει να φροντίσει πρώτα απ’ όλα για την προστασία της υγείας των πολιτών. Παρά τις παλινωδίες και τα αναπόφευκτα πισωγυρίσματα, ο απολογισμός των χειρισμών είναι σε γενικές γραμμές θετικός. Τι περισσότερο και καλύτερο έκαναν χώρες μεγάλες και δυνατές, όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία, και φυσικά η Γαλλία; Μπροστά στον κοινό και απρόβλεπτο κίνδυνο, κάθε κυβέρνηση έκανε ό,τι μπορούσε να καταλάβει και ό,τι μπόρεσε να υλοποιήσει. Ακόμη και ο αυταρχικός τρόπος με τον οποίο μας επέβαλε τους περιορισμούς η Πολιτική Προστασία, η οποία υπερίσχυσε επικοινωνιακά στη χώρα μας, μπορεί να δικαιολογηθεί από αμηχανία μπροστά στον άγνωστο θανατηφόρο εχθρό. Αφού δεν φημιζόμαστε για την αυτοπειθαρχία και την ωριμότητα των πολιτών μας, πιστεύω ότι ήταν ένας δυσάρεστος (στα όρια του παραλόγου, μερικές φορές) αλλά απαραίτητος τρόπος αντιμετώπισης. Και ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι «όποιος είναι έξω από τον χορό πολλά τραγούδια λέει».

Τώρα, το νέο μεγάλο δίλημμα που απασχολεί την παγκόσμια κοινότητα είναι το θέμα του εμβολιασμού: νέο πεδίο αντιπαραθέσεων, ανασφάλειας, με λάθη χειρισμών ακόμη και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το τέλος της αντιπαράθεσης για το θέμα αυτό είναι ακόμη μακριά, με τα σημερινά δεδομένα.

Η πανδημία, λοιπόν, φέρνει στην επιφάνεια πολλά θέματα που στις καλές εποχές εύκολα κρύβονται κάτω από το χαλί. Στη χώρα μας, τέτοια θέματα χρονίζουν και πραγματικά ήταν πολύ κακή η συγκυρία, με αποτέλεσμα τη δραματική επιδείνωση της οικονομίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι τώρα, πάλι υπό συνθήκες κρίσης, επιχειρούνται λύσεις για τον μεγάλο ασθενή της οικονομίας, το Ασφαλιστικό, όπου εδώ το δίλημμα είναι αν η μεγάλη πρέπει να δοθεί στους ήδη συνταξιούχους ή στους νεότερους.

Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να δει κανείς και ελπιδοφόρα σημεία που παρατηρήθηκαν στην κρίση, όπως είναι η ανέλπιστα επιτυχημένη διάδοση του ηλεκτρονικού εμπορίου, η υποχρεωτική εξάπλωση της τηλεργασίας, καθώς και η γενίκευση της άυλης συνταγογράφησης, που επέτρεψε τη μέχρι στιγμής ομαλή εξέλιξη των εμβολιασμών.

Παράλληλα, στο πεδίο των εξωτερικών ισορροπιών, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή μας τρέχουν με ταχύτητα. Εδώ, τα διλήμματα που εξακολουθούν να υπάρχουν για την ενδεδειγμένη τακτική μπροστά στην τουρκική επιθετικότητα μπορεί να έχουν ακόμη και επιπτώσεις σε θέματα κυριαρχίας.

Γενικά, τα μηνύματα για την επόμενη μέρα δεν είναι σε κανέναν τομέα ξεκάθαρα. Ο δρόμος για βιώσιμη ανάκαμψη παραμένει πολύ ανηφορικός. Ας μην ξεχνάμε ότι έρχεται το 2022, άλλη σημαδιακή για τον Ελληνισμό επέτειος, της Μικρασιατικής Καταστροφής – και τότε, σταδιακά, οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δημοσιονομική πειθαρχία θα ξαναφανούν στον ορίζοντα. Σήμερα, η κοινωνική συνοχή είναι απαραίτητη.

Οι χαλαρές συνθήκες νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ επιτρέπουν στη χώρα μας πρόσβαση στις αγορές, αλλ’ ακόμη δεν έχουμε επιστρέψει στην επενδυτική βαθμίδα: ακόμη και η Κύπρος και η Πορτογαλία βρίσκονται εδώ και καιρό με σαφώς καλύτερη πιστοληπτική αξιολόγηση από μας. Απαραίτητη είναι βέβαια και η ύπαρξη σταθερού στρατηγικού σχεδίου για την ανάκαμψη, για την αποφυγή περισσότερων και επικίνδυνων ανισοτήτων, που έχουν ήδη επιταθεί.

Τέλος, ξαναγυρίζοντας στην επέτειο της Επανάστασης του 1821, θα ήθελα να προσθέσω τη χρήσιμη τροφή για σκέψη που προσφέρουν οι τοποθετήσεις των καθηγητών Γιώργου Πρεβελάκη, Στάθη Καλύβα και Ανδρέα Κακριδή στη νέα διαδικτυακή εκπομπή του Ομίλου economia Διάλογοι, με αισιόδοξες αναφορές στο μέλλον και στην πορεία μας μέσα στον χρόνο (η εκπομπή ξεκίνησε πριν από λίγες μέρες και θα είναι στην οθόνη σας κάθε φορά με αφορμή κάποια σημαντική επέτειο). Συνεχίζουμε λοιπόν, όλοι μαζί, με μεγαλύτερη  αυτογνωσία και με πλεονεκτήματα την ανθεκτικότητά μας και την αόρατη δύναμη της ελληνικής Διασποράς.