Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2021, τ. 1003

ΕΛΛΑΔΑ 1821-2021

Παρεμβάσεις σε 11 τομείς προτείνει το ΤΕΕ για τη Θράκη

Την ανάγκη να υλοποιηθούν παρεμβάσεις οι οποίες θα συμβάλουν στην αύξηση του εισοδήματος, της απασχόλησης και των εξαγωγών στην περιοχή της Θράκης υπογραμμίζει μελέτη του ΤΕΕ, που στέκεται κριτικά στις πολιτικές που ακολουθήθηκαν μέχρι σήμερα

Όπως τονίζεται, μέχρι και σήμερα δόθηκε έμφαση στην υλοποίηση έργων περιφερειακής εμβέλειας, αλλά και έργων που είχαν ως στόχο την άρση της γεωγραφικής απομόνωσης (Εγνατία Οδός) και παράλληλα τη συγκράτηση του ανθρώπινου δυναμικού της με τα ιδιαίτερα πολυπολιτισμικά χαρακτηριστικά. Η συντριπτική πλειοψηφία των παρεμβάσεων χαρακτηρίζονται ως «εύκολες και τυποποιημένες», κατηγορίες παρεμβάσεων για τις οποίες υπάρχει σχετική ωριμότητα και εμπειρία για την υλοποίησή τους, συνθήκες που χαρακτηρίζουν την πλειοψηφία των χρηματοδοτημένων έργων υποδομής (τοπικοί δρόμοι, δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης, σχολεία, κτήρια, αντιπλημμυρικά, κ.λπ.).

Ειδικότερα, το ΤΕΕ-Θράκης προτείνει στη ΔΕΑΘ να συμβάλει στην υλοποίηση, σε χρονικό ορίζοντα όχι μεγαλύτερο των 10 ετών, 11 ιεραρχημένων Προτεραιοτήτων Ανάπτυξης με τις αντίστοιχες Εμβληματικές Δράσεις, που στόχο έχουν τόσο την αντιμετώπιση απειλών και αδύναμων σημείων όσο και την αξιοποίηση συγκριτικών πλεονεκτημάτων και ευκαιριών. Επισημαίνεται ότι το συνολικό πρόγραμμα υλοποίησης έργων και παρεμβάσεων για την ανάπτυξη της Π-ΑΜΘ προσδιορίζεται επαρκώς στο αναθεωρημένο Χωροταξικό Πλαίσιο και ανέρχεται σε 6,5 δισ. ευρώ έως το 2031.

Σημειώνεται επίσης ότι για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένης πρότασης, το ΤΕΕ-Θράκης συμπεριλαμβάνει και προτάσεις άλλων φορέων (π.χ. Περιφέρειας, Δήμων, Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Επιμελητηρίων, Συνδέσμων Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, Εξαγωγέων, Επιχειρήσεων Πληροφορικής (ΣΕΒ, ΣΒΕ, ΣΕΒΕ, ΣΕΠΕ), Κοινωνικών και Περιβαλλοντικών Φορέων, κ.λπ.), που λόγω αρμοδιότητας και εξειδίκευσης σε συγκεκριμένους τομείς διατυπώνουν αξιόλογες θέσεις και προτάσεις για την ανάπτυξη της Π-ΑΜΘ.

Ιεραρχημένες Προτεραιότητες Ανάπτυξης

  • Αντιμετώπιση δημογραφικού προβλήματος
  • Ανάπτυξη αγροτικού τομέα
  • Ανάπτυξη τουρισμού
  • Ανάπτυξη πολύτροπων μεταφορών
  • Αξιοποίηση ενέργειας
  • Έρευνα – Καινοτομία
  • Ενίσχυση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης
  • Πολιτιστική κληρονομιά
  • Προστασία του περιβάλλοντος
  • Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής
  • Διοικητικά – Οργανωτικά – Νομοθετικά

Αντιμετώπιση δημογραφικού προβλήματος

Εμβληματικές Δράσεις:

  • Οικονομική ενίσχυση οικογένειας, αύξηση αφορολόγητου ορίου για κάθε τέκνο
  • Κίνητρα για ίδρυση ιδιωτικών κέντρων υγειονομικής περίθαλψης διακρατικού επιπέδου
  • Κίνητρα για ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης στη λογική της οικογενειακής ασφάλειας (επιδότηση κόστους απόκτησης κατοικίας)
  • Κίνητρα για μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης κινητής και ακίνητης περιουσίας (ΕΝΦΙΑ, φόροι πολυτελείας, κ.λπ.)

Ανάπτυξη αγροτικού τομέα

Βασική προτεραιότητα για την Π-ΑΜΘ θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη του αγροτικού τομέα με στόχο την παραγωγή τροφίμων, φυτικής και ζωικής προέλευσης, υψηλής ποιότητας με ευέλικτες δομές συσκευασίας-μεταποίησης.

Εμβληματικές Δράσεις:

  • Για την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης, η υλοποίηση του συνόλου του έργου: «Έργα για τη μεταφορά και διανομή νερού από τον ποταμό Νέστο στην πεδιάδα Ξάνθης», προϋπολογισμού 300.000.000 ευρώ
  • Η πρώτη φάση του έργου «Έργα για τη μεταφορά και διανομή νερού από τον ποταμό Νέστο στην πεδιάδα Ξάνθης» είναι προϋπολογισμού 110.000.000 ευρώ
  • Για την Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης: Στο δυτικό τμήμα η κατασκευή του φράγματος Ιάσμου (Κομψάτου), κόστους 120.000.000 ευρώ, και ταυτόχρονα η προκήρυξη της μελέτης και ακολούθως της χρηματοδότησης και κατασκευής των αρδευτικών δικτύων σε έκταση 200.000 στρ., εκτιμώμενου κόστους 13.000.000 ευρώ.
  • Στην Περιφερειακή Ενότητα Έβρου θα πρέπει να προχωρήσουν οι μελέτες του Φράγματος Δερείου, από το οποίο προβλέπεται ότι θα αρδευτούν 400 χιλιάδες στρέμματα, και του φράγματος Ασπρονερίου

Προτείνεται επίσης η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών με προϊόντα που υπάρχουν και καλλιεργούνται σε μικρές εκτάσεις, με προϊόντα που συμμετέχουν στο καλάθι της Περιφέρειας και με νέες καλλιέργειες με ικανοποιητικές προοπτικές. 

Ανάπτυξη τουρισμού

Η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά της Θράκης ενδείκνυται για την προώθηση ειδικών μορφών ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού και την αναθέρμανση του εσωτερικού και κοινωνικού τουρισμού, που πρέπει να αποτελέσουν τους βασικούς στόχους ανάπτυξης του τουριστικού τομέα της περιοχής.

Εμβληματικές Δράσεις:

  • Ολοκλήρωση Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό
  • Ολοκλήρωση των μελετών διαχείρισης των περιοχών φυσικής προστασίας, όπως το εκτενές στην περιοχή δίκτυο NATURA και οι υγρότοποι της Σύμβασης Ραμσάρ της περιοχής, με στρατηγική χωροθέτηση τουριστικά σχετικών χρήσεων προς αξιοποίηση και ανάδειξή τους.
  • Διαμόρφωση σημαντικά υψηλότερου ποσοστού επιδότησης των τουριστικών επενδύσεων στη Θράκη, σε σχέση με τις τουριστικά ανεπτυγμένες περιοχές της χώρας, κατά τους επόμενους αναπτυξιακούς νόμους.
  • Διαμόρφωση ειδικού νομοθετικού πλαισίου αδειοδοτήσεων τουριστικών επενδύσεων στην Π-ΑΜΘ, όπως η αναθεώρηση των όρων της σημειακής χωροθέτησης τουριστικών καταλυμάτων σε εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχές (Άρθρο 14, Ενότητα Ε, παρ. 7, Αναθεωρημένου Χωροταξικού Πλαισίου) ειδικά σε ό,τι αφορά τις ελάχιστες επιφάνειες γηπέδου (20, 10 και 15 στρέμματα)

Ανάπτυξη πολύτροπων μεταφορών

Συγκριτικό πλεονέκτημα της Π-ΑΜΘ αποτελεί η γεωγραφική της θέση, διότι είναι περιοχή σύνδεσης των διευρωπαϊκών δικτύων με το θαλάσσιο μέτωπο της Μεσογείου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται λόγω των νέων εμπορικών διαδρόμων προς την ΕΕ (διεύρυνση δυναμικότητας Σουέζ) και των σχεδιασμών εναλλακτικών διαδρομών σύνδεσης Μεσογείου-Μαύρης Θάλασσας. Το πλεονέκτημα αναδεικνύεται με την:

  • Ολοκλήρωση των Καθέτων Αξόνων
  • Λιμάνι Αλεξανδρούπολης – Ορμένιο
  • Καβάλα – Δράμα – Σέρρες (Ε61)
  • Ξάνθη – Ελληνοβουλγαρικά Σύνορα
  • Ολοκλήρωση των Κόμβων Πολυτροπικής Μεταφοράς στα σημεία σύνδεσης (λιμένες)

Η ανάδειξη του ουσιαστικού ρόλου των βασικών εμπορευματικών λιμένων Αλεξανδρούπολης και Καβάλας με τη βελτίωση των λιμενικών υποδομών και την ολοκλήρωση του πολυτροπικού χαρακτήρα και της συμπληρωματικότητας που πρέπει να έχουν. Είναι σημαντικός στόχος να αναδειχθούν σε εναλλακτική διαδρομή σύνδεσης της Μεσογείου–Μαύρης Θάλασσας με παράκαμψη των Στενών του Βοσπόρου. Δράσεις που υλοποιούν την παραπάνω στοχοθεσία είναι οι εξής:

  • Βελτίωση της οδικής σύνδεσης της Εγνατίας με τον λιμένα Αλεξανδρούπολης
  • Βελτίωση της σιδηροδρομικής σύνδεσης του λιμένα Αλεξανδρούπολης προς την βόρεια έξοδο
  • Δημιουργία χώρου εναπόθεσης στον λιμένα Αλεξανδρούπολης (κόμβος logistics) και υποδομής διαχείρισης
  • Σιδηροδρομική σύνδεση λιμένα Καβάλας με το δίκτυο στους Τοξότες Ξάνθης.

Αξιοποίηση ενέργειας

Η Π.Α.Μ.Θ. είναι η μοναδική Περιφέρεια της Ελλάδας που διαθέτει όλες τις μορφές πρωτογενούς παραγωγής ενέργειας (στερεά, υγρά και αέρια καύσιμα), καθώς και όλες τις μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (υδροηλεκτρική, αιολική, ηλιακή, γεωθερμική).

Η μετεξέλιξη της Θράκης σε ενεργειακό κόμβο θα πρέπει να συνδεθεί με την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας σε τοπικό επίπεδο. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Ενεργειακής Φτώχειας του ΚΑΠΕ, το ποσοστό των νοικοκυριών με ποσοστό δαπανών για θέρμανση <80% σε εθνικό επίπεδο είναι 43,10%, ενώ σε επίπεδο της ΠΑΜΘ είναι 51,30%, το μεγαλύτερο μεταξύ των13 περιφερειών της χώρας. Επίσης, το ποσοστό νοικοκυριών με ποσοστό συνολικών ενεργειακών δαπανών >10% του εισοδήματος είναι 56,60%, ενώ το αντίστοιχο εθνικό ποσοστό είναι 39,50%.

Προς την κατεύθυνση αυτή προτείνονται Εμβληματικές Δράσεις, όπως οι εξής:

  • Ο μετασχηματισμός των ανενεργών εργοστασίων Ζάχαρης της ΕΒΖ στην Ξάνθη και στην Ορεστιάδα, σε εργοστάσια παραγωγής βιοαιθανόλης και «προηγμένων» βιοκαυσίμων
  • Η κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών σε κατάλληλους χώρους, όπως π.χ. στο Θεραπειό (Ορεστιάδας), καθώς και (μετά την επισκευή της διαρροής της λεκάνης του υδροηλεκτρικού φράγματος Καλύβας-Κομάρων) τη χρησιμοποίησή του σαν σύστημα αντλησιοταμίευσης.

Έρευνα – Καινοτομία

Ένας τομέας με οριζόντια αλλά και αυτογενή συνεισφορά είναι η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη, που μπορεί να τροφοδοτεί με νέες γνώσεις και δεξιότητες όλους τους αναφερόμενους τομείς, ώστε να αυξάνουν συνεχώς την ανταγωνιστικότητά τους παγκοσμίως, αλλά και να παράγουν νέες απ’ ευθείας εκμεταλλεύσιμες γνώσεις με παγκόσμια εμπορική αξία (π.χ. νέα υλικά με πολλαπλές εφαρμογές σε διάφορους παραδοσιακούς ή νέους παραγωγικούς κλάδους).

Ενίσχυση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

Η ίδρυση και λειτουργία του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) χαρακτηρίζεται δίκαια ως η σημαντικότερη επένδυση που έγινε μέχρι σήμερα από την ελληνική Πολιτεία στη Θράκη, καθώς συμβάλλει καθοριστικά στην οικονομική ανάπτυξη, στην ενίσχυση της εθνικής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας αλλά και στην αναβάθμιση του βιοτικού και κοινωνικού επιπέδου των κατοίκων συνολικότερα της Π-ΑΜΘ.

Πολιτιστική κληρονομιά

Το ενδιαφέρον και η ευαισθησία για την προστασία της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς μέχρι πρόσφατα περιορίζονταν και εξαντλούνταν στα μνημεία της αρχαίας και της βυζαντινής περιόδου. Παράλληλα, οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που επικράτησαν στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ‘50 οδήγησαν την Πολιτεία σε ένα νέο μοντέλο αστικής ανάπτυξης, που στηρίχθηκε στην μέθοδο της αντιπαροχής. Συνέπεια των αναγκών αυτών και της λογικής που επικράτησε υπήρξε η μαζική κατεδάφιση κτηρίων των νεότερων χρόνων εξαιρετικού αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος. Αν εξαιρεθεί το μοναδικό παράδειγμα της παλιάς πόλης της Ξάνθης, ελάχιστα παλιά κτήρια αρχιτεκτονικού ή ιστορικού ενδιαφέροντος εξακολουθούν να διατηρούνται στις άλλες μεγάλες πόλεις της Θράκης.

Προστασία του περιβάλλοντος

Το φυσικό και δομημένο περιβάλλον αποτελεί το υπόβαθρο στο οποίο αναπτύσσεται το σύνολο των δραστηριοτήτων των κατοίκων και των επιχειρήσεων μιας περιοχής και η προστασία του συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής και τη βιώσιμη-αειφόρο ανάπτυξη. Ειδικά για την Π-ΑΜΘ, όπου το φυσικό της περιβάλλον αναγνωρίζεται ως σημαντικός αναπτυξιακός πόρος και συγκριτικό της πλεονέκτημα, προτείνονται οι ακόλουθες Εμβληματικές Δράσεις:

  • Το ΤΕΕ Θράκης παραμένει ενάντια στην εξόρυξη χρυσού στην περιοχή με την προτεινόμενη μεθοδολογία και τις ανυπολόγιστες περιβαλλοντικές συνέπειες, υποστηρίζοντας μια ήπια, οικολογική και αειφόρο μορφή ανάπτυξης για την περιοχή
  • Ολοκλήρωση του Περιφερειακού Σχεδιασμού Διαχείρισης Απορριμμάτων (ΠΕΣΔΑ) με ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαχείριση των απορριμμάτων, της ανακύκλωσης και της κυκλικής οικονομίας
  • Σχέδια αντιπλημμυρικής προστασίας των Περιφερειακών Ενοτήτων της Θράκης. Ιδιαίτερα των παρέβριων οικισμών. Αντιμετώπιση του ζητήματος της διασυνοριακής ρύπανσης των ποταμών Έβρου και Νέστου για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας των ευρύτερων περιοχών.
  • Τεχνητός εμπλουτισμός υπόγειων υδροφορέων

Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής

Βασικός στόχος για την εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής είναι η δημιουργία ενός πλέγματος ασφαλείας που να στηρίζει τις ασθενέστερες κοινωνικές ομάδες αποτελεσματικά και να προάγει την αλληλεγγύη στην κοινωνία, έτσι ώστε να εξαλειφθούν ζώνες φτώχειας, ανεργίας, ανέχειας και πείνας διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων.