26ος economia Φοιτητικός Διαγωνισμός

4o βραβείο ομαδικής εργασίας

Αλεξόπουλος Γεώργιος

Μουλίνος Δημήτριος

Στρέκλας Παναγιώτης

Συμιακάκης Τσαμπίκος

Πανεπιστήμιο Πατρών

Τμήμα Διοίκησης Τουρισμού

Ανταγωνιστικότητα Ελληνικού Τουριστικού Προϊόντος: Θεματικές κρουαζιέρες

 

Η Ελλάδα της Κρουαζιέρας

Στην εποχή που διανύουμε το κύριο αλλά και πολύ βασικό τουριστικό πλεονέκτημα που διαθέτει επί σειρά ετών η Ελλάδα, σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες του κόσμου, αποτελούν τα υπέροχα Ελληνικά νησιά. Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «η Ευρωπαϊκή Πολυνησία». Επιπλέον, ο ήλιος σε συνδυασμό με το υπέροχο εύκρατο μεσογειακό της κλίμα, αλλά και τα υπέροχα νερά της, ευνοούν την ανάπτυξη της κρουαζιέρας. Όλα αυτά συντελούν στην πλεονεκτική θέση που ήδη κατέχει η χώρα μας, αναφορικά με την ανάπτυξη της κρουαζιέρας, η οποία μετράει ήδη πάνω από 90 χρόνια .

Η κρουαζιέρα, ή όπως επίσημα καλείται επιστημονικά τα τελευταία χρόνια ο «Τουρισμός κρουαζιέρας», ανήκει στις ειδικές μορφές τουρισμού και βρίσκεται κάτω από την ομπρέλα του θαλάσσιου τουρισμού (που αφορά κάθε δραστηριότητα που πραγματοποιείται σε θάλασσες και ακτές). Ανήκει στις βασικότερες μορφές τουρισμού που αναπτύσσονται στην Ελλάδα, αποτελώντας τον τρίτο πιο διαδεδομένο Ευρωπαϊκό προορισμό κρουαζιέρας και, τόσο η εγχώρια κρουαζιέρα όσο και η διεθνής, είναι ένας βασικός άξονας της ενίσχυσης της Ελληνικής Οικονομίας (Ευγενία Χριστοδούλου, 2016) . Αυτό αποδεικνύεται εύκολα εάν ανατρέξουμε σε στοιχεία της Ε.ΛΙΜ.Ε. (Ένωση Λιμένων Ελλάδας), όπου σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της, το χρονικό διάστημα 2012-2018, γύρω στα 3.500-4.000 κρουαζιερόπλοια ετησίως έδεσαν σε Ελληνικά λιμάνια. Μεγάλα κομβικά λιμάνια της χώρας μας επιλέγονται συχνά από τις εταιρείες κρουαζιέρας, βάση των λειτουργικών τους χαρακτηριστικών που αφορούντην εξυπηρέτηση των αναγκών, τόσο των πλοίων όσο και των επιβατών αυτών. Τα λιμάνια αυτά καλούνται «Λιμένες κρουαζιέρας». Κάποια από αυτά, είναι ο Πειραιάς, το λιμάνι της Σαντορίνης της Ρόδου και άλλα πολλά.

Αυτό που κάνει όμως τον τουρισμό κρουαζιέρας ξεχωριστό, ανάμεσα σε όλες τις υπόλοιπες μορφές, είναι η ποικιλομορφία του. Ο λόγος είναι ότι έχει την ικανότητα μπορεί να συνδυαστεί και με άλλες ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού, προσφέροντας τις εν πλώ. Ενας πολύ ενδιαφέροντας συνδυασμός θα ήταν αυτός του τουρισμου κρουαζιέρας με τον εκπαιδευτικό ή τον αθλητικοτουρισμό, τον τουρισμό Mice αλλά και τον τουρισμό Καζίνο. Αυτό είναι και το θέμα που πραγματεύεται η παρούσα εργασία, οπού αξιοποιείται η βιβλιογραφία για την υποστήριξη και την προώθηση ιδεών που στόχο έχουν την άνθιση της κρουαζιέρας και κατ΄επέκταση του ελληνικού τουριστικού προιόντος

Πριν όμως την ανάλυση των παραπάνω ιδεών – προτάσεων , αναφοράς χρήζει το γεγονός ότι ο τουρισμός είναι μια οικονομική δραστηριότητα που έχει τη δυνατότητα να αποφέρει οικονομική ευημερία στις περιοχές όπου αναπτύσσεται. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, απαραίτητη προυπόθεση είναι η ήπια και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη του. Να μην επιφέρει, δηλαδή, η οικονομική αυτή ευημερία αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, την κοινωνία, τον πολιτισμό και, κατά συνέπεια, στην εικόνα της περιοχής. Με βάση τα παραπάνω, γίνεται αντιληπτό ότι ο τουρισμός κρουαζιέρας, ως ειδική μορφή τουρισμού, αποτελεί τον συνδετικό κρίκο για την βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη των προορισμών και την αναβάθμιση του επιπέδου και της εμπειρίας διακοπών των ταξιδιωτών.

Νωρίτερα, αναφέρθηκε ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως η «Ευρωπαική Πολυνησία». Τα τελευταία χρόνια, είναι γεγονός, ότι ο τουρισμός αποτελεί την «Βαριά Βιομηχανία» για την οικονομία της χώρας, καταλαμβάνοντας το ~20,6% του ΑΕΠ (σύμφωνα με το World Travel and Tourism Council). Γι’αυτό τον λόγο, η ανταγωνιστηκότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος, έναντι των άλλων χωρών, είναι ιδιαίτερα σημαντική και, η αναβάθμιση των ποιοτικών χαρακτηριστικών της κρουαζιέρας αποτελεί την αιχμή του δόρατος αυτής της προσπάθειας, καθώς η εν λόγω μορφή τουρισμού δύναται να συμβάλλει προς αυτήν την κατεύθυνση, ενισχύοντας ουσιαστικά την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη. .

Όπως είναι ευρέως διαδεδομένο, για να διατηρήσει ένας προορισμός το ανταγωνιστικό του πλεονέκτημα, έναντι των άλλων, οφείλει να δημιουργήσει και να διατηρήσει τo εμπορικό του σύμβολο (brand name). Το δυνατό σημείο της Ελλάδας, πέραν του ιδανικού της κλίματος, είναι η πολιτιστική της κληρονομιά και η ιστορία της που διαδίδεται και διδάσκεται σε πολλές χώρες της υφηλίου. Κατά συνέπεια, κάθε ταξιδιώτης μπορεί να καλύψει σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες του.

Επιπλέον, η ναυτιλιακή δύναμη της χώρας είναι σε υψηλότερο επίπεδο, σε σχέση με αυτό των ανταγωνιστών της, αφού η Ελληνική ναυτοσύνη αποτελεί σημείο αναφοράς. Σε αυτό το σημείο χρειάζεται η συνδρομή του επιχειρηματικού κόσμου της ναυτιλίας, που παρά τους υψηλούς φόρους που επιβάλλονται, μπορούν με την αρωγή της πολιτείας και ένα σχέδιο οικονομικού νεοφιλελευθερισμού (Λαγός, 2016: Scheyvens, 2002) να δραστηριοποιηθούν περισσότερο ενεργά στον κλάδο της κρουαζιέρας. Ένα τέτοιο σχέδιο βασίζεται στην ελεύθερη αγορά και το εμπόριο, στην ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα και, γενικότερα, στην μικρότερη οικονομική παρέμβαση του κράτους σε συνδυασμό με την ενθάρρυνση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ώστε να προσαρμόζεται στις συνεχώς εξελισσόμενες ανάγκες της κοινωνίας. Με αυτό τον τρόπο, οι Έλληνες επιχειρηματίες μπορούν να στραφούν στον κλάδο της κρουαζιέρας, τον οποίο έχουν την δυνατότητα να αναβαθμίσουν (αναλύονται παρακάτω οι πιθανοί τρόποι). Περαιτέρω, στο πλαίσιο της συνεργασίας του κλάδου με τις τοπικές και περιφερειακές κοινότητες, οι υπηρεσίες ξενάγησης και φιλοξενίας των ταξιδιωτών σε έναν προορισμό, μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά.

Η επιστημονική κοινότητα ορίζει ότι ο τουρισμός κρουαζιέρας συνδυάζει σε ένα ταξίδι τη μεταφορά, τον πολιτισμό, τον τουρισμό αναψυχής και δραστηριότητες ψυχαγωγίας εν πλω (Διακομιχάλης Μ.,2009). Σκόπος της παρούσας εργασίας είναι η διατήρηση των υπηρεσιών που προσφέρονται στα κρουαζιερόπλοια, με τη διαφοροποίηση που προσδίδεται από την ενίσχυση του προϊόντος με στοιχεία από άλλες μορφές τουρισμού. Τα πολιτιστικά στοιχεία που διαθέτει η Ελλάδα, τα αθλητικά δρώμενα αλλά και διαφόρων ειδών εκδηλώσεις, αποτελούν ιδέες που μπορούν να εμπλουτίσουν την εμπειρία του τουρισμού κρουαζιέρας, η οποία πρέπει να είναι εξίσου δυνατή ακόμα και όταν βρίσκονται εκτός πλοίου επισκεπτόμενοι μια περιοχή.

Αρχικά, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Ελληνικού τουρισμού κρουαζιέρας είναι: α) οι εξαιρετικές καιρικές συνθήκες για μεγάλη χρονική περίοδο, β) η ακτογραμμή η οποία έχει ιδιαίτερη μορφολογία και είναι αρκετά εκτεταμένη. Επίσης, οι ακτές σε συνδυασμό με τη θαλάσσια επιφάνεια και το φυσικό περιβάλλον, προσφέρουν εναλλασσόμενο φυσικό τοπίο. Ακόμα οι τύποι κρουαζιέρας ποικίλλουν (ως προς το πλοίο, τον χρόνο, την απόσταση, κά), με την πολυτέλεια και την ασφάλεια να μην απουσιάζουν από κανέναν από αυτούς. Σύμφωνα με έρευνες, η αγορά-στόχος χωρίζεται σε δύο κατηγορίες. Στα άτομα με ηλικία μικρότερη των 50 ετών και στα άτομα με ηλικία άνω των 50 ετών. Η μέση ημερήσια τουριστική τους δαπάνη ορίζεται από τον τύπο του ταξιδιού, ενώ υπάρχει επιπλέον κόστος για άλλες αγορές, εκδρομές κλπ (Κοκκώσης, Τσάρτας και Γκρίμπα, 2011). Σε κάθε περίπτωση, η συνεργασία της εταιρείας κρουαζιέρας με τους τοπικούς φορείς ανά λιμένα-προορισμό είναι υψίστης σημασίας, αφού με αυτόν τον τρόπο ανθίζει η τοπική οικονομία και η εμπειρία των διακοπών περνάει σε μια νέα εποχή, όπου κατά την επιστροφή των τουριστών στον τόπο προέλευσης γίνεται η λεγόμενη «από στόμα σε στόμα» διαφήμιση που έχει αποδειχτεί ιδιαίτερα αποδοτική, ενώ ενισχύειται και η επανεπισκεψιμότητα σε επόμενο χρόνο.

Η ανάπτυξη της Θεματικής Κρουαζιέρας στην Ελλάδα

Στις ειδικές μορφές τουρισμού εντάσσεται ο εκπαιδευτικός τουρισμός και, ορίζεται ως η επίσκεψη σε έναν τουριστικό προορισμό για το απαραίτητο χρονικό διάστημα (μικρότερο του ενός έτους) που απαιτούν εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες, όπως η πραγματοποίηση κύκλου σπουδών οποιουδήποτε σκοπού, ο οποίος διοργανώνεται από οποιονδήποτε φορέα και απαιτεί μετάβαση και παραμονή σε τόπο-προορισμό, όπου παράλληλα μπορούν να πραγματοποιηθούν δραστηριότητες ψυχαγωγίας αλλά και αναψυχής (Υπουργείο Τουρισμού). Ο εκπαιδευτικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κρίκους της αλυσίδας που διαπρέπουν στην τουριστική βιομηχανία της Ελλάδος.

Αρχικά, η Ελλάδα απαρτίζεται από περιοχές πλούσιες σε πολιτιστικά στοιχεία, τα οποία δύνανται να αποτελέσουν πόλο έλξης για εκπαιδευτικό τουρισμό. Εάν δημιουργηθούν προγράμματα τα οποία θα αποσκοπούν στην εκμάθηση της πολιτιστικής κουλτούρας και κληρονομίας σε μαθητές και φοιτητές του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού, πρώτον επιτυγχάνεται η διάδοση του ελληνικού στοιχείου διεθνώς και δεύτερον η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη των περιφερειακών περιοχών στο πλαίσιο ανάδειξης του ελληνικού τουριστικού προϊόντος. Επί του παρόντος, χρειάζονται καινοτόμες ιδέες οι οποίες θα βοηθήσουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουριστικού προϊόντος και μια από αυτές είναι ο εκπαιδευτικός τουρισμός εν πλω με τη μορφή της κρουαζιέρας.

Ο εκπαιδευτικός τουρισμός εν πλω δηλαδή οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες πραγματοποιούνται σε κρουαζιερόπλοια συνδυάζοντας έναν αριθμό λιμένων-σταθμών, είναι μια τέτοια καινοτόμος ιδέα, καθώς μπορεί να δημιουργήσει μια νέα αγορά-στόχο. Η Ελλάδα διαθέτει απίστευτο πλούτο, όσον αφορά στη γεωμορφολογία για κρουαζιέρες και τη μεγάλη ναυτιλιακή εμπειρία και ιστορία. Αρκετοί τύποι κρουαζιερόπλοιων διαθέτουν τις προδιαγραφές για να φιλοξενήσουν διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ η ιδέα των υποτροφιών για «εκπαιδευτικές κρουαζιέρες» από πλευράς εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και φορέων μπορεί να αποτελέσει πόλο έλξης μαθητών και φοιτητών και μια καλή πρακτική διεθνώς, καθώς και ισχυρό διαφημιστικό εργαλείο για την Ελλάδα ως τουριστικό προορισμό.

Επιπλέον, θα μπορούσαν να προσφέρονται κρουαζιέρες οι οποίες θα είχαν ως θέμα τον ελληνικό πολιτισμό, απευθυνόμενες σε τουρίστες-καταναλωτές που θα επέλεγαν να κάνουν κρουαζιέρα για να ενημερωθούν για την ιστορία, τον πολιτισμό και την κουλτούρα της χώρας. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω κρουαζιέρων, η εκμάθηση της ελληνικής κουζίνας θα ενίσχυε το προϊόν. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να προωθηθεί και η ελληνική κουζίνα μέσα από σεμινάρια όπου πολλοί σεφ θα μπορούσαν να συμμετάσχουν. Αυτό δύναται να συμβάλλει στην αύξηση της ζήτησης των ελληνικών προϊόντων συνεισφέροντας οικονομικά στον τομέα των ελληνικών τροφίμων και του πρωτογενούς τομέα.

Ο Συνεδριακός Τουρισμός εν πλω αποτελεί επίσης μια πολύ καλή προοπτική, εφόσον τα κρουαζιερόπλοια μπορούν να υποστηρίξουν ποικιλία εκδηλώσεων και συναντήσεων επαγγελματικού χαρακτήρα. Μια τέτοια εκδήλωση μπορεί να αφορά την κοινότητα της Επιστήμης, της Ιατρικής, των Επιχειρήσεων, της Πολιτικής κλπ. Μεγάλο μέρος στην υλοποίηση τους αποτελεί η παροχή υπηρεσιών τόσο σε συνεδριακό όσο και σε τουριστικό επίπεδο. Στα συνέδρια θα υπάρχουν οι κατάλληλοι έμπειροι και εξειδικευμένοι επαγγελματίες που δύνανται να αναλάβουν τη διοργάνωσή τους στο πλαίσιο ενός κρουαζιερόπλοιου, το οποίο εξασφαλίζει τη μεταφορά, τη διαμονή αλλά και τους χώρους που χρειάζονται για την πραγματοποίηση της εκδήλωσης. Άρα μια τέτοια πρόταση δημιουργεί ευκαιρίες και για τον κλάδο της διοργάνωσης συνεδρίων και εκδηλώσεων. Επιπλέον, στο πλαίσιο μιας κρουαζιέρας μπορούν να λάβουν χώρα και διοργανώσεις όπως το TEDx, το οποίο είναι μια Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση (Μ.Κ.Ο) που συνεδριάζει με σκοπό την διάδοση ιδεών. Πιο συγκεκριμένα δίνει λύσεις και παρουσιάζει επιλογές ατομικής αλλά και συλλογικής ανάπτυξης σε πολλά θέματα. Επί παραδείγματι, ένα από τα θέματα θα μπορούσε να είναι η πολυπόθητη επέκταση της τουριστικής περιόδου στην Ελλάδα .

Τέλος, οι θεματικές κρουαζιέρες μπορεί να έχουν περιεχόμενο που συνδυάζει τον αθλητικό τουρισμό ή τον τουρισμό καζίνο. Στην πρώτη περίπτωση, το ταξίδι μπορεί να συνδυαστεί με προγράμματα γυμναστικής και ευεξίας (yoga, crossfit, trx κλπ) αλλά και διατροφής για τους φιλοξενούμενους. Επιπλέον, πέρα από τη σωματική άθληση, υπάρχουν και οι αθλητικές δραστηριότητες όπως το σκάκι και το μπριτζ που, κάλλιστα, οι διοργανώσεις των διεθνών τουρνουά στο πλαίσιο αυτών των αθλημάτων θα μπορούσαν να λαμβάνουν χώρα σε κρουαζιερόπλοια. Από ένα τέτοιο σχέδιο θεματικών κρουαζιέρων δε θα μπορούσε να λείπει ο τουρισμός καζίνο καθώς τόσο το ίδιο το κρουαζιερόπλοιο όσο και ελληνικοί νησιωτικοί προορισμοί στη διαδρομή του μπορούν να αποτελέσουν πόλο έλξης αυτής της αγοράς-στόχου. Η Κέρκυρα, η Ρόδος αλλά και η Πάτρα υποστηρίζουν ένα τέτοιο σενάριο προορισμών.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι ιδέες που αναπτύχθηκαν στην παρούσα εργασία αφορούν μεσαίου και μικρού μεγέθους κρουαζιερόπλοια, αφού οι αγορές-στόχοι δεν αγγίζουν την κλίμακα του τουρισμού αναψυχής, παρά μόνο εάν λειτουργήσουν συνδυαστικά.

 

Βιβλιογραφία

 

 

  • Κοκκώσης, Χ., Τσάρτας, Π. και Γκρίμπα, Ε.( 2011) «Ειδικές και Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού», Αθήνα: Κριτική

 

 

  • Λαγός, Δ. (2016) «Θεωρητικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό», Αθήνα: Κριτική

 

  • Lickorish, L. and Jenkins, C. (2004) «Μια εισαγωγή στον Τουρισμό», Μετάφραση: Κιτίδη, Κ., Επιμέλεια: Τσάρτας, Π., Αθήνα: Κριτική

 

  • Μουζέλης, Ν. «Φιλελευθερισμός και Νεοφιλελευθερισμός»,7 Οκτωβρίου 2017 , https://www.tovima.gr/ (πρόσβαση 12/3/2020)

 

  • Ναυτικά Χρόνια, « Τα μεγαλύτερα λιμάνια κρουαζιέρας στην Ελλάδα», 13 Ιουνίου 2019, www.isalos.net (πρόσβαση 12/3/2020)

 

 

  • Παπαδημητράκης, Γ. «Ο Τουρισμός κρουαζιέρας και η οικονομική του σημασία για τη χώρα» www.taxhorizon.club (πρόσβαση 18/3/2020)

 

 

  • Χριστοδούλου, Ε. «Η σημασία & οι συνέπειες της κρουαζιέρας στην ελληνική οικονομία. Η περίπτωση του Κατάκολου», Σεπτέμβριος 2016 , www.dione.lib.unipi.gr (πρόσβαση 18/3/2020)