Οικονομική Επιθεώρηση, Oκτώβριος 2020, τ. 999

από τον Τhe Economist

Το Brexit και το διεθνές δίκαιο

Ανόητη και επικίνδυνη μια διαπραγματευτική τακτική

που απειλεί παράβαση του διεθνούς δικαίου

Είναι σοκαριστικό να βλέπει κανείς Βρετανό υπουργό να δέχεται απροκάλυπτα ενώπιον του Κοινοβουλίου ότι η κυβέρνησή του προτίθεται να παραβεί το διεθνές δίκαιο. Και όμως: αυτό ακριβώς έκανε, αρχές Σεπτεμβρίου, ο υπουργός για τα θέματα Βόρειας Ιρλανδίας Μπράντον Λιούις – ακόμη κι αν προσπάθησε να εξηγήσει ότι η κίνηση αυτή θα ήταν «πολύ στοχευμένη και περιορισμένη». Εκείνο που σχεδιάζεται με το νομοσχέδιο για την εσωτερική αγορά, όπως έχει εισαχθεί στη Βουλή, είναι να υπαρακοντίσει μέρη της συμφωνίας αποχώρησης της Βρετανίας από την ΕΕ, δηλαδή μια συνθήκη που κυρώθηκε μόλις τον περασμένο Ιανουάριο και που ρυθμίζει το εμπόριο μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας. Επειδή θα συνεχίσει να υπόκειται στον τελωνειακό κώδικα της ΕΕ και τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, θα χρειαστεί ειδική μεταχείριση αυτής της περιφέρειας προκειμένου να αποφευχθεί αυστηρό σύνορο με την Ιρλανδία. Δεν υπάρχει προηγούμενο η Βρετανία να παραβιάζει μονομερώς διεθνή συμφωνία με τέτοιο τρόπο: αυτό οδήγησε σε άμεση παραίτηση τον ανώτατο νομικό σύμβουλο της κυβέρνησης Τζόνσον.

Ποιο παιχνίδι παίζει η κυβέρνηση; Μπορεί να έχει συμβιβασθεί με την ιδέα να δει τη Βρετανία να φεύγει μετά τη μεταβατική περίοδο (στις 31 Δεκεμβρίου) χωρίς να έχει διαμορφωθεί εμπορική συμφωνία με την ΕΕ. Οι διαπραγματεύσεις για την υλοποίηση του Brexit δείχνουν να έχουν κολλήσει, οπότε ορισμένοι στο πρωθυπουργικό γραφείο ευνοούν αυτή τη λύση. Μια ηπιότερη ερμηνεία λέει ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός κάνει μια κίνηση τακτικής προκειμένου να ανεβάσει την πίεση έναντι της ΕΕ […], ισχυριζόμενος ότι αποχώρηση χωρίς συμφωνία θα αποτελούσε «καλό αποτέλεσμα» για τη Βρετανία. Κάνοντας την εκδοχή αυτή να φαίνεται χαοτική, μπορεί να ελπίζει ότι θα κάνει τους ηγέτες της ΕΕ να συμβιβασθούν στο θέμα της άκαμπτης απαίτησής τους για ίση μεταχείριση στα θέματα κρατικών ενισχύσεων.

Ένα τέτοιο παίγνιο τακτικής, όμως, είναι απίθανο να αποδώσει. Η ΕΕ αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως, οπότε είναι σκληρός διαπραγματευτής και κατά κανόνα δεν ενδίδει σε απειλές. Οι ηγέτες της ΕΕ γνωρίζουν ότι η διατάραξη και η οικονομική ζημία που θα φέρει μια μη συμφωνία θα είναι σαφώς βαρύτερη για τη Βρετανία παρά γι’ αυτούς.

Όταν πέρσι προέκυψε μια ανάλογη κατάσταση, δεν υποχώρησε η ΕΕ αλλά ο Μπόρις Τζόνσον, όταν δέχθηκε ειδικό τελωνειακό καθεστώς για τη Β. Ιρλανδία το οποίο προϋπέθετε τελωνειακούς ελέγχους στη θάλασσα μεταξύ Μεγ. Βρετανίας και Ιρλανδίας. Πέραν τούτου, το να ξαναγραφτεί η συμφωνία αποχώρησης μονομερώς θα υπέσκαπτε την αξιοπιστία των Βρετανών διαπραγματευτών.

Όμως οι επιπτώσεις της απειλής Μπόρις Τζόνσον να παραβεί το διεθνές δίκαιο πηγαίνουν πολύ πιο πέρα από τη σχέση της Βρετανίας με την ΕΕ. Καθώς το σχέδιό του αναβιώνει το ενδεχόμενο αυστηρού συνόρου στην Ιρλανδία, θα προξενήσει άσχημες αντιδράσεις στις ΗΠΑ: ήδη το Κογκρέσο έχει εξηγήσει ότι δεν θα επικυρώσει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τη Βρετανία, αν το Brexit υπονομεύσει την ειρηνευτική συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής. Πέραν τούτου, οι άλλοι επίδοξοι εταίροι της Βρετανίας μετά το Brexit, με τους οποίους η χώρα προσδοκά να συνάψει εμπορικές συμφωνίες, θα αποθαρρυνθούν όσο τη βλέπουν να παραμερίζει με ελαφρότητα τις νομικές της υποχρεώσεις. Άμα επιπλέον η Βρετανία φανεί ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, του οποίου υπήρξε εμπνευστής, ασφαλώς θα ενθαρρύνει άλλους που δεν υπολήπτονται την έννοια αυτή (τον Βλαδίμιρ Πούτιν; τον Σι Ζινπίνγκ;) να προσπερνούν τους όποιους περιορισμούς επιβάλλει. Ο κινεζικός Τύπος δεν άργησε να καλύψει τη βρετανική υπόθεση: η Κίνα επέβαλε μονομερώς τον νόμο περί ασφαλείας στο Χονγκ Κονγκ. […]

Αν ο Μπόρις Τζόνσον διαφωνεί με ορισμένους όρους της συμφωνίας αποχώρησης από την ΕΕ, υπάρχει διαθέσιμη διαδικασία διευκρίνησής τους με την κοινή επιτροπή Βρετανίας-ΕΕ που προβλέπεται. Αυτό είναι το σωστό φόρουμ επίλυσης, όχι η μονομερής εθνική νομοθέτηση.