Αισιοδοξία στη βιομηχανία τροφίμων-ποτών, αλλά σε κάμψη οι προσδοκίες στο αντίστοιχο λιανικό εμπόριο

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2021, τ.1013

ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ Του Άγγελου Τσακανίκα* και της Ευαγγελίας Βαλαβανιώτη**

* O Άγγελος Τσακανίκας είναι αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ, διευθυντής του Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ)-ΕΜΠ και επιστ. υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικότητας του ΙΟΒΕ.
** Η Ευαγγελία Βαλαβανιώτη είναι ερευνήτρια του ΙΟΒΕ.

Όπως έχουμε αναλύσει και σε προηγούμενα σημειώματα, το ΙΟΒΕ από το 1981 διεξάγει σε μηνιαία βάση μια ευρύτατη έρευνα πεδίου με δομημένο ερωτηματολόγιο σε επιχειρήσεις όλης της χώρας, με στόχο να καταγραφεί ο παλμός της αγοράς κατά μία έννοια. Οι έρευνες οικονομικής συγκυρίας, όπως αναφέρονται, αποτελούν μέρος του κοινού εναρμονισμένου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (DG ECFIN) και τα αποτελέσματά τους χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του δείκτη οικονομικού κλίματος σε Ελλάδα και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ δημοσιεύονται αναλυτικά στις εκδόσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι έρευνες αυτές συνιστούν μία από τις βασικότερες πηγές πληροφόρησης για την πορεία των επιχειρήσεων και των διαμορφούμενων προσδοκιών για την οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα, προσφέροντας πρόδρομες ενδείξεις και για την πορεία του ΑΕΠ.

Οι έρευνες γίνονται σε τέσσερις τομείς της οικονομίας: στη βιομηχανία, στο λιανικό εμπόριο, στις κατασκευές και στις υπηρεσίες, από τις οποίους προκύπτουν και οι αντίστοιχοι επιμέρους δείκτες επιχειρηματικών προσδοκιών. Ταυτόχρονα διεξάγεται η έρευνα καταναλωτών, από την οποία προκύπτει ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Το σύνθετο αποτέλεσμα των επιχειρηματικών και καταναλωτικών προσδοκιών διαμορφώνει με την κατάλληλη στάθμιση τον συνολικό δείκτη οικονομικού κλίματος (ΔΟΚ). Ο ΔΟΚ αποτελεί έναν πολύ ικανοποιητικό πρόδρομο δείκτη για την πορεία του ΑΕΠ σε μια χώρα καθώς συσχετίζεται ισχυρά με αυτό. Το βασικότερο όμως πλεονέκτημά του είναι ότι είναι διαθέσιμος στις αρχές κάθε μήνα, όταν τα «προσωρινά» στοιχεία για την πορεία του ΑΕΠ εκδίδονται συνήθως μετά από 3-4 μήνες και οριστικοποιούνται μετά από 2 και πλέον χρόνια.

Στο σημείωμα αυτό καταγράφουμε τις επιχειρηματικές προσδοκίες στην ευρύτερη αγορά των τροφίμων-ποτών. Ξεχωρίζουμε ωστόσο την εικόνα στη βιομηχανία τροφίμων-ποτών και στη συνέχεια στο αντίστοιχο λιανεμπόριο, που περιλαμβάνει μεγάλα καταστήματα τροφίμων και σούπερ μάρκετ. Στο Διάγραμμα 1 αποτυπώνεται λοιπόν η πορεία του δείκτη επιχειρηματικών προσδοκιών στη βιομηχανία τροφίμων-ποτών από το 2010 και μετά, σε σύγκριση και με το σύνολο της βιομηχανίας. Διαπιστώνεται ότι ο σχετικός δείκτης κινείται για μεγάλο χρονικό διάστημα ως συνέπεια και της οικονομικής κρίσης χαμηλότερα από τον μακροχρόνιο μέσο όρο του (2001-2020). Γενικά η πορεία του δείκτη είναι απολύτως συσχετισμένη με την πορεία του συνόλου της βιομηχανίας, ένδειξη για το πόσο καθοριστικός είναι αυτός ο κλάδος για το σύνολο. Η σταθεροποίηση της οικονομίας από το 2014 και μετά οδήγησε σε ήπια βελτίωση των προσδοκιών. Η κατάρρευση του 2020 λόγω της πανδημίας είναι επίσης φανερή, όμως αυτή ήταν αρκετά ηπιότερη σε σχέση με άλλους κλάδους της οικονομίας το ίδιο διάστημα, όπως είναι λογικό. Σε ό,τι αφορά το 2021 και παρά το γεγονός ότι η κρίση της πανδημίας συνεχίζεται ο δείκτης τροφίμων-ποτών κινείται έντονα ανοδικά, ξεπερνώντας τον μακροχρόνιο μέσο όρο του. Όπως φαίνεται και στον σχετικό πίνακα, από έναν μέσο όρο του δείκτη της τάξης του 94,8 το 2020 αγγίζει το 2021 ήδη τις 104,6 μονάδες.

Η βελτίωση αυτή έχει προκύψει κυρίως από τη σημαντική αύξηση των παραγγελιών και της ζήτησης, όσο και από τις θετικές προβλέψεις για την παραγωγή το προσεχές διάστημα. Οι βιομηχανίες τροφίμων δηλαδή αναμένουν αυξημένα επίπεδα παραγωγής στο επόμενο διάστημα. Βεβαίως, λόγω της φύσης της δραστηριότητας οι μήνες εξασφαλισμένης παραγωγής είναι περίπου 4 έναντι σχεδόν 5 στο σύνολο της βιομηχανίας, το οποίο όμως είναι λογικό μιας και στο σύνολο υπάρχουν βιομηχανίες κεφαλαιουχικών ή ενδιάμεσων αγαθών με μεγαλύτερο χρόνο ζωής και παραγωγής. Άλλωστε, η χρησιμοποίηση εργοστασιακού δυναμικού το 2021 κινείται στην περιοχή του 70-73%, όπως και στο σύνολο της βιομηχανίας. Το ευνοϊκό γενικά περιβάλλον για τη βιομηχανία επιτρέπει και πιο αισιόδοξες προβλέψεις για την απασχόληση, οι οποίες ήδη από τον Μάρτιο του 2021 είναι σταθερά θετικές, υποδηλώνοντας ενίσχυση της απασχόλησης. Από την άλλη πλευρά, οι προβλέψεις για τις τιμές έχουν εκτιναχθεί. Πάνω από τις μισές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι αναμένουν στο επόμενο διάστημα σημαντική άνοδο τιμών.

Σε ό,τι αφορά την αβεβαιότητα που επικρατεί στο οικονομικό περιβάλλον, τον Οκτώβριο μόνο 46% των επιχειρήσεων θεώρησαν ότι η μελλοντική ανάπτυξη μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, έναντι 50% τον προηγούμενο μήνα αλλά και 80% τους προηγούμενους μήνες. Άρα γενικά διαπιστώνεται μία άμβλυνση της αβεβαιότητας παρόλο που αρκετές επιχειρήσεις δυσκολεύονται ακόμα να προσδιορίσουν τη στρατηγική τους στο επόμενο διάστημα.

Σε ό,τι αφορά το λιανικό εμπόριο τροφίμων-ποτών, οι ενδείξεις είναι περισσότερο ήπιες και λιγότερο αισιόδοξες. Ο κλάδος από το 2018 κινείται έντονα ανοδικά με ταχύτατο μάλιστα ρυθμό, όταν το σύνολο του λιανικού εμπορίου παρουσιάζει αυξομειώσεις, λόγω όμως και της έντονης ανομοιογένειάς του. Κατά τη διάρκεια των lockdown ο τζίρος των καταστημάτων τροφίμων λιανικής ξεπέρασε κάθε προσδοκία, καθώς πέρα από την κάλυψη βασικών αναγκών υπήρξε και η μοναδική διέξοδος κατανάλωσης. Όμως εντός του 2021 ο δείκτης φαίνεται να υποχωρεί σημαντικά. Πιο συγκεκριμένα ο δείκτης στο λιανικό εμπόριο τροφίμων-ποτών κινείται (πρώτο δεκάμηνο) στις 72 μονάδες έναντι 106,9 το 2020. Στο σύνολο του λιανικού εμπορίου αντίθετα καταγράφεται βελτίωση σε σχέση με το 2020, όταν όμως υπήρχε σημαντική επιδείνωση λόγω της παύσης δραστηριότητας στους περισσότερους κλάδους (πλην τροφίμων).

 

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι προβλέψεις των επιχειρήσεων εμπορίου τροφίμων-ποτών για τις τιμές, καθώς μετά από μια μακρά περίοδο στασιμότητας ή και υποχώρησης τιμών οι προβλέψεις πλέον είναι σχεδόν καθολικές προς την αύξηση στο επόμενο διάστημα. Από την άλλη, έντονα αισιόδοξες είναι προβλέψεις για την απασχόληση, οι οποίες ήδη από τις αρχές του 2020 είναι σταθερά θετικές και υψηλότερα από τον μακροχρόνιο μέσο όρο, με αποκορύφωμα τον περασμένο Οκτώβριο όταν σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων αναμένει σημαντική ενίσχυση της απασχόλησης.

Συνεπώς, ενώ η ευρύτερη αλυσίδα των τροφίμων-ποτών ήταν από τους τομείς της οικονομίας που συγκράτησε τις απώλειές του τόσο σε όρους παραγωγής όσο και κύκλου εργασιών λόγω της πανδημίας, όπως είναι απολύτως λογικό εκ της φύσεως της δραστηριότητάς του, πλέον επανέρχεται σε μια κανονικότητα, η οποία ωστόσο θα χαρακτηριστεί από την έντονη άνοδο τιμών, ειδικά στο προσεχές διάστημα.