Τα νέα γερμανικά υποβρύχια της Τουρκίας εξοργίζουν την Ελλάδα

 

Στη νότια ακτή του Κόλπου του Ιζμίτ, στα ναυπηγεία Γκιολτζούκ, αρχίζει να σχηματοποιείται το μέλλον του πολεμικού ναυτικού της Τουρκίας. Το πρώτο από 6 υποβρύχια γερμανικού σχεδιασμού ναυλοχεί εκεί, μετά την καθέλκυσή του τον Μάρτιο. Το Piri Reis θα ενταχθεί στον στόλο το 2022, ενώ άλλα 5 υποβρύχια «κλάσεως Reis» θα ακολουθήσουν, ένα κάθε χρόνο, για ένταξη στο τουρκικό Ναυτικό. Πρόκειται για θρίαμβο, όμως και για πονοκέφαλο όσον αφορά την Ελλάδα.

Την περυσινή χρονιά, η Ελλάδα και η Τουρκία βρέθηκαν –καίτοι αμφότερες μέλη της συμμαχίας του ΝΑΤΟ– να φιλονικούν στη Μεσόγειο. Πολεμικά τους πλοία συγκρούστηκαν το περασμένο καλοκαίρι, όταν η Τουρκία έστειλε ερευνητικό σεισμογραφικό σκάφος της σε αμφισβητούμενα ύδατα. Η Ελλάδα απάντησε συγκεντρώνοντας γύρω της σειρά συμμάχων σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή, αγοράζοντας σειρά γαλλικών μαχητικών αεροπλάνων και αναγγέλλοντας (τον Δεκέμβριο) διπλασιασμό των αμυντικών της δαπανών, που θα φθάσουν τα 5,5 δισ. ευρώ. Και πάλι όμως, το κονδύλι αυτό είναι λιγότερο από το μισό ανάλογο της τουρκικής δαπάνης. Το τουρκικό πολεμικό ναυτικό είναι και μεγαλύτερο και νεότερο. Εν τω μεταξύ, το Anadolu (ισπανικού σχεδιασμού ελαφρό αεροπλανοφόρο) βρίσκεται στα τελευταία στάδια ναυπήγησής του.

Tο πρόβλημα αυτό θα επιταθεί με τα νέα υποβρύχια. Η «κλάση Reis» αποτελεί παραλλαγή των γερμανικών υποβρυχίων Τύπου 214, τα οποία χρησιμοποιούνται από την Πορτογαλία, τη Νότια Κορέα και την ίδια την Ελλάδα. Σημαντικό τους χαρακτηριστικό και η λειτουργία AIP/πρόωσης ανεξαρτήτως αέρος, που τους επιτρέπει να κινούνται χωρίς παροχή αέρα, που κανονικά απαιτείται για τους κινητήρες ντίζελ. Ένα παραδοσιακό υποβρύχιο με κινητήρα ντίζελ-ηλεκτρισμού μπορεί να μείνει σε κατάδυση επί 3 ημέρες. Όσα λειτουργούν ως AIP, φθάνουν τις 3 βδομάδες σύμφωνα με τον Γιοχάνες Πέτερς του Ινστιτούτου Ασφαλείας του Κιέλου – και εμφανίζουν «σχεδόν μηδενική εκπομπή ήχου» σε σύγκριση με τα πιο θορυβώδη πυρηνικά υποβρύχια, των οποίων οι κινητήρες δεν γίνεται να σβήσουν. Τα στοιχεία αυτά τα καθιστούν ιδανικά για τα ρηχά ύδατα που συναντά κανείς στις περιοχές ελληνοτουρκικής έντασης.

Η προσθήκη, τώρα, έξι σκαφών που βρίσκονται στην αιχμή της τεχνολογίας αποτελεί θετικό στοιχείο για το ΝΑΤΟ. Η νότια πτέρυγα της Συμμαχίας βρίσκεται αντιμέτωπη με θερμές εξελίξεις: στις 23 Ιουνίου, ρωσικά πολεμικά πλοία πραγματοποίησαν βολές εναντίον βρετανικού αντιτορπιλικού στα ύδατα της Κριμαίας. Δύο μέρες αργότερα, η Ρωσία ξεκίνησε αεροναυτικές ασκήσεις στη Μεσόγειο, με εμπλοκή βρετανικής ομάδας κρούσης στην περιοχή. Εν συνεχεία, αμερικανικό υποβρύχιο με πυρηνικά όπλα εμφανίσθηκε στο Γιβραλτάρ. Σ’ αυτό το σκηνικό, σύμφωνα με τον Μανώλη Καραγιάννη του King’s College, τα νέα υποβρύχια «θα επαναπροσδιορίσουν τη ναυτική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας».

Δίκοπο μαχαίρi

Τα εν λόγω υποβρύχια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη συλλογή πληροφοριών σε αμφισβητούμενα ύδατα, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης των δεδομένων υποβρύχιων καλωδίων που σχεδιάζει να ποντίσει η Ελλάδα για να συνδεθεί με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Τα ίδια υποβρύχια θα μπορούσαν να είναι εξοπλισμένα με πυραύλους μέσου βεληνεκούς έναντι σκαφών επιφανείας, «πράγμα που εν πολλοίς θα εξουδετερώσει τις ελληνικές δυνατότητες ανθυποβρυχιακού πολέμου», όπως εξηγεί ο Μ. Καραγιάννης.

Όταν είχε γίνει η παραγγελία των υποβρυχίων (το 2009), η Ελλάδα δεν αντιτάχθηκε, όμως οι αντιπαραθέσεις της περσινής χρονιάς άλλαξαν την κατάσταση πραγμάτων. «Δεν λέμε “Δεν πρέπει να τα πουλήσετε στην Τουρκία”», εξηγεί κυβερνητικός παράγων στην Αθήνα. «Εκείνο που λέμε σήμερα είναι: Δεν πρέπει να τα πουλήσετε σ’ αυτήν την Τουρκία». Η Ελλάδα απηύθυνε προειδοποίηση προς τη Γερμανία να σταματήσει την πώληση αυτή και εξηγεί ότι τα υποβρύχια θα έπρεπε να πουληθούν σε άλλη χώρα. Δίνει προς τούτο το παράδειγμα των ΗΠΑ, που απέκλεισαν την Τουρκία –πριν από δύο χρόνια– από την αγορά των αμερικανικών αεροσκαφών F-35 όταν εκείνη προμηθεύτηκε ρωσικό σύστημα αεράμυνας. Οι ελληνικές εκκλήσεις, όμως, έπεσαν σε ώτα μη ακουόντων.

Πολλές χώρες-μέλη της ΕΕ έχουν περιορίσει τις εξαγωγές όπλων προς την Τουρκία μετά το 2019 και τις επιθέσεις της στη Συρία. Όμως, μετά την περσινή αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και άλλες χώρες μπλόκαραν την ελληνική προσπάθεια να επιβληθεί πλήρες εμπάργκο όπλων. Εν συνεχεία, στις 13 Ιουνίου, οι κυβερνητικοί εταίροι στη Γερμανία απέρριψαν πρόταση που είχε τη στήριξη Σοσιαλιστών και Πρασίνων, για πάγωμα των πωλήσεων όπλων στην Τουρκία.

Δεν είναι περίεργο που η Γερμανία ανθίσταται στην ιδέα καταβύθισης της συμφωνίας για τα υποβρύχια. Θεωρείται ότι η συνολική αξία τους είναι γύρω στα 3,5 δισ. ευρώ, ποσό σαφώς σημαντικό άμα συγκριθεί με το σύνολο των γερμανικών εξαγωγών όπλων, που έφθασε τα 14 δισ. ευρώ μέσα στην περασμένη δεκαετία. Η χώρα έχει κυρίαρχη θέση στην παγκόσμια αγορά, ιδιαίτερα όσον αφορά τα υποβρύχια, καθώς έχει μέχρι στιγμής πουλήσει πάνω από 120 κομμάτια σε 17 Ναυτικά ανά τον κόσμο (από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα). Ο σημαντικότερος δυνητικός πελάτης είναι πλέον η Αυστραλία, που σκέφτεται την αγορά γερμανικών υποβρυχίων Τύπου 214 προκειμένου να καλύψει το κενό μέχρι την παραλαβή (το 2030) γαλλικών υποβρυχίων.

Δεν είναι όμως το κυριότερο η οικονομική πλευρά των πραγμάτων. Η σχέση της Τουρκίας με την ΕΕ και η θέση της στο ΝΑΤΟ έχουν καταλήξει να λειτουργούν βαθύτερα διχαστικά και στους δύο αυτούς Οργανισμούς. Η Γαλλία, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν τη σαφή διάθεση να αντισταθούν σε εκείνο που θεωρούν επιθετική και επεκτατική στάση της Τουρκίας. Σε αντίθεση μ’ αυτό, η Γερμανία –όπως και η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία– θέλουν να αποτρέψουν κατάρρευση των σχέσεων μέσα σε κλίμα έντασης.

Εν μέρει, εκείνο που διακυβεύεται είναι ο έλεγχος της μετανάστευσης. Η καγκελάριος Μέρκελ έχει «πάθει εμμονή» με το ζήτημα αυτό, σύμφωνα με Έλληνα επίσημο. «Επιτρέπει στην Τουρκία να εκβιάζει την Ευρώπη», προσθέτει. Μετά την Κορυφή της ΕΕ της 14ης Ιουνίου, η Άνγκελα Μέρκελ είπε ότι η ΕΕ έχει συμφωνήσει να διαθέσει 3 δισ. ευρώ για τους μετανάστες που βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος – μετά από τα 6 δισ. που είχαν αποφασισθεί το 2016. Μπορεί ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων στην Ανατολική Μεσόγειο να έχει υποχωρήσει κατά το ήμισυ σε σχέση με την περσινή χρονιά, όμως δεν παύουν να βρίσκονται πάνω από 3 εκατομμύρια πρόσφυγες επί τουρκικού εδάφους.

Υπάρχουν όμως και ευρύτερα ζητήματα, ορισμένα απ’ αυτά στρατηγικού χαρακτήρα. Η Γερμανία θεωρεί ότι η Τουρκία αποτελεί βασική γραμμή άμυνας στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ, τη στιγμή που η Ρωσία επαναβεβαιώνει τη δική της παρουσία. Άλλα ζητήματα είναι όμως εσωτερικά: στη Γερμανία βρίσκεται η μεγαλύτερη τουρκική διασπορά ανά τον κόσμο, με σχεδόν 3 εκατομμύρια ανθρώπων τουρκικής καταγωγής.

Τη στάση της Γερμανίας βοηθά το γεγονός ότι η Μεσόγειος έχει ηρεμήσει μέχρι στιγμής. Το ΝΑΤΟ έχει συγκαλέσει σειρά επαφών μεταξύ ελληνικών και τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, με δημιουργία «κόκκινης γραμμής» για περιπτώσεις κρίσης. Από τις αρχές του 2021, έχουν επαναληφθεί και διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο χωρών για τα δικαιώματα αναζήτησης υδρογονανθράκων και άλλα σχετικά – όσο κι αν δεν υπάρχει γρήγορη πρόοδος. Στο περιθώριο Κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 14 Ιουνίου, ο Έλληνας πρωθυπουργός συναντήθηκε με τον Τούρκο πρόεδρο.

Και πάλι όμως, μόλις μετά μία εβδομάδα η Τουρκία ανήγγειλε στρατιωτικές ασκήσεις στο Αιγαίο, αφού πρώτα κατήγγειλε την Ελλάδα ότι είχε παραβεί παλιότερη συνεννόηση για την αποφυγή παρόμοιων κινήσεων τους καλοκαιρινούς μήνες. Το 2022 οι ασκήσεις αυτές μπορεί να συμπεριλαμβάνουν το Piri Reis, σιωπηλό από τα βάθη της θάλασσας.