Γιάννης Μηλιός

Βενετία: Μια συνάντηση που στέριωσε απρόβλεπτα: Πραγματεία για τον καπιταλισμό και τη διαδικασία γένεσής του

Εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2020, σελίδες 310, τιμή εκδότη: 21,20 €

 

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει έως και παράδοξο το συναπάντημα ενός ευθέως μαρξιστή οικονομολόγου (που αυτονόητα ξεκινάει τα επιχειρήματά του με αναγωγή στα Grundrisse του Μαρξ, αλλά καταλήγει και σε αλτουσε- ριανή αναζήτηση) με την ανάδυση και ακμή της Γαληνοτάτης στον 13ο/14ο αι- ώνα. Εκείνο όμως το οποίο, στην ουσία, επιχειρεί ο Γιάννης Μηλιός –περισσό- τερο προσερχόμενος στη «Σχολή των Annales» και τη μνημειώδη «Μεσόγειο» του Μπροντέλ– είναι να βρει το σημείο μετάβασης στο κοινωνικό και οικονο- μικό πεδίο/των σχέσεων παραγωγής, που σηματοδοτεί το πέρασμα στο νέο σύστημα και την αμφισβήτηση της πρό- σβασης του εργαζομένου (έστω και πε- ριορισμένης) στα μέσα παραγωγής, στη δυνατότητα εμπορίας, στην αποκόμιση κερδών. Που συνδυάζεται με τη γένεση του καπιταλισμού.

Εκεί ακριβώς, με φόντο τους βενε- το-γενουατικούς πολέμους της μεταμε- σαιωνικής Μεσογείου, οι μεταβολές στην οργάνωση της εργασίας, η αναβάθμιση του ρόλου του κράτους και των απρόσω- πων μηχανισμών διοίκησης της παραγω- γής με τις μανουφακτούρες αλλά και τον οργανωμένο στόλο στη Βενετία, συναντά ο Γ. Μηλιός εκείνο που εννοεί και αναλύει ως γένεση του καπιταλισμού. Αν ο Μαρξ τον 19ο αιώνα προσέρχεται σε ανάλυση ενός ήδη διαμορφωμένου καπιταλισμού, με δομημένες σχέσεις εξουσίας και δομές εκμετάλλευσης, η αναγωγή στις απαρχές –την οποία ο Μαρξ είδε, περισσότερο όμως ιστορικά– φωτίζονται διαφορετικά στη βενετική εποχή. Όπως, άλλωστε, φω- τίζεται και η χρηματοπιστωτική λειτουργία, ο κρατικός δανεισμός, το χρέος…