Ελληνική υψηλή στρατηγική: Διάλογοι με την ηγεσία της χώρας

Επιμέλεια: Αθ. Πλατιάς – Χρ. Χατζηεμμμανουήλ

Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα 2022, σελίδες: 242

Κατά κάποιον τρόπο, η στόχευση του εγχειρήματος αυτού –να δοθεί ο λόγος στους βασικούς διαμορφωτές στρατηγικής στη σημερινή Ελλάδα– θυμίζει κάτι από τον Bourgeois gentilhomme του Μολιέρου. Επιχειρεί να τους κάνει να συνειδητοποιήσουν ότι «κάνουν στρατηγική» τη στιγμή που κυρίως σε κινήσεις τακτικής αναλίσκονται, όπως ο Μ. Jourdain του Μολιέρου «έγραφε πρόζα χωρίς να το γνωρίζει».

Οι σχεδιαστές του (πρωτότυπου στη σύλληψή μου) έργου έδωσαν τον λόγο, σε μια συζητητική λογική και με την ουσιαστική συμμετοχή –πέραν των συντονιστών/επιμελητών– αρκετών άλλων Ελλήνων πανεπιστημιακών των διεθνών σχέσεων, στους βασικούς «παίκτες» του συστήματος στην Ελλάδα όταν μιλούμε για στρατηγική. Ο Πρωθυπουργός, ο αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης και ο υπουργός Εξωτερικών αυτονόητοι. Ο Α/ΓΕΕΘΑ, ενδιαφέρουσα συμπλήρωση στην έννοια της υψηλής στρατηγικής. Απ’ εκεί και πέρα, η φιλοξενία Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανοίγει τη συζήτηση τόσο του τι στοιχείο στρατηγικής ενυπάρχει στις Βρυξέλλες – αλλά και πόσο οι εθνικές στρατηγικές, σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, επικαθορίζονται από τα εκεί. Αντίστοιχα, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αντιπροσωπεύει το σε ποια έκταση η Φρανκφούρτη διαμορφώνει το βάθρο της μακροοικονομικής διαχείρισης, «εκεί που μετράει». Όσο για τη συμμετοχή του (τότε) Προέδρου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, είναι ένα στοίχημα που επιδιώκει να αναδείξει την εγγύτητα της Ελλάδας προς τις θαλάσσιες/ωκεάνιες δυνάμεις αντί των ηπειρωτικών – κατεξοχήν στρατηγικό στοίχημα αυτό.

Οι σχετικές συζητήσεις δεν είναι σπουδαστηρίου: στο διάστημα 12 Φεβρουαρίου-13 Ιουλίου 2021 (άνοιξε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, έκλεισε ο Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Τσίπρας, που έχει τη δική του σημασία το ότι προσήλθε στην έτσι οργανωμένη συζήτηση), οι 7 κεντρικοί συντελεστές του γυμνάσματος προσέρχονταν ως κεντρικοί εισηγητές συζήτησης, με πανεπιστημιακούς να παρεμβαίνουν ως συζητητές – και… να κατορθώνουν να προκύψει κάτι σαν συζήτηση.

Ασφαλώς, όπως επισημαίνει ο Αθ. Πλατιάς, η ποιότητα της υψηλής στρατηγικής μιας χώρας/ενός κράτους, «ελέγχεται εμπειρικά: το εάν είναι κατάλληλη και επιφέρει τα προσδοκώμενα αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος» Κινείται δε η στρατηγική στον μακρό χρόνο, αφού βέβαια πρώτα καθοριστούν (και… σταθεροποιηθούν) οι επιδιωκόμενοι πολιτικοί στόχοι και ιεραρχηθούν (επίσης, αφού ελεγχθεί/εξασφαλισθεί ότι είναι υλοποιήσιμοι).

Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης κάθε στρατηγικής –η καταλληλότητά της: είναι προσαρμοσμένη στο εξωτερικό ΚΑΙ στο εσωτερικό περιβάλλον; η εξασφάλιση συνοχής στο εσωτερικό της· η αντιστοίχιση μέσων προς στόχους· η εκτίμηση, τέλος, κόστους-οφέλους– είναι αναγκαίο να τα έχει κανείς σταθερά κατά νουν όταν επιχειρεί να αξιολογήσει τις τοποθετήσεις των βασικών συντελεστών στρατηγικής, όπως επιχειρείται σ’ αυτό το βιβλίο. Ιδίως όταν βρίσκεται στη θέση της Ελλάδας του 2022.

Αφού κάνει κανείς την περιδιάβασή του στις συνεισφορές των προσερχομένων στην περιγραφή της υψηλής στρατηγικής, οι οποίοι είναι επιπροσθέτως ενδιαφέρον να σημειώσει κανείς ότι τήρησαν μιαν ενδιαφέρουσα πειθαρχία στις τοποθετήσεις τους, σαν να ανταποκρίνονταν σ’ ένα σιωπηρά τεθειμένο περίγραμμα (χωρίς ωστόσο να χάνεται και η ελευθερία της τοποθέτησης), τι διαπιστώνει; Συγκλίσεις στην αναφορά της σημασίας των συμμαχιών· αναφορές, επίσης, σε «πολυδιάστατη και πολυθεματική εξωτερική πολιτική», καθώς και στην προώθηση της λογικής της «ήπιας ισχύος». Πλην όμως, με παραδοχή των ορίων που υπάρχουν σ’ όλα αυτά από την ανάπτυξη της τουρκικής διεκδικητικότητας/αναθεωρητισμού στην περιοχή. Δεν λείπει πάντως αναφορά σε αναβάθμιση της σημασίας των στοιχείων της σκληρής ισχύος…

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι: συνειδητοποιώντας ότι διαμορφώνουν στρατηγική όταν προβαίνουν στις επιλογές τακτικής τους, πόσο οι συντελεστές της σημερινής ηγεσίας της χώρας οδηγούν σε επίτευξη των στόχων «όπως αυτοί έχουν προσδιοριστεί» με τη «συνδυασμένη εκδίπλωση των διαθέσιμων μέσων ή πηγών ισχύος»;

Α.Δ.Παπαγιαννίδης