Μικρασιατική Καταστροφή: 50 ερωτήματα και απαντήσεις

Άγγελος Συρίγος και Ευάνθης Χαζτηβασιλείου

Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2021, σελίδες: 256, τιμή: 12,20 ευρώ

 

Μετά τα 200 χρόνια από την Επανάσταση, τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: μια επέτειος πολύ πιο βαριά, πιο δύσκολη στη διαχείρισή της.

Οι Άγγελος Συρίγος και Ευάνθης Χατζηβασιλείου με το Μικρασιατική Καταστροφή: 50 ερωτήματα και απαντήσεις ξεκινούν με την αντίληψη ότι υπάρχει σήμερα σχηματισμένη μιαν εικόνα και για τη διαδοχή των γεγονότων και για την έκβαση/τις ευθύνες της τραγωδίας, αλλά και για τις συνέπειες που έμειναν πίσω και που συναπαρτίζουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, την πραγματικότητα του Ελληνισμού. Και, προκειμένου να προσθέσουν όχι ακριβώς σε γνώση όσο σε υλικό προβληματισμού, ανοίγουν 50 μέτωπα συζήτησης («ερωτήματα») με προτεινόμενο αντίστοιχο υλικό προσέγγισης – 50 «απαντήσεις».

Στα –πολλαπλά– ερωτήματα για το τι θα μπορούσε να είχε γίνει προκειμένου να αποτραπεί η υπερέκθεση της Ελλάδας και η ήττα στη Μικρασία, οι απαντήσεις ουσιαστικά οδηγούν στη διχοτομία βενιζελικών/αντιβενιζελικών, η οποία ουδέποτε έπαψε να χρωματίζει την πολιτική μας ζωή. Αν δεν είχε πάει καν στρατός στη Μικρασία, τι θα είχε απομείνει από τον Μικρασιατικό Ελληνισμό όσο θα ανέβαινε το κύμα των Νεότουρκων; Αν οι στρατιωτικές επιλογές επί του πεδίου ήταν διαφορετικές, αν οι Σύμμαχοι δεν είχαν αλλάξει στάση έναντι της Ελλάδας… Παραπέρα το ερώτημα γιατί/πώς διεκδικήθηκε η Σμύρνη και όχι η Κωνσταντινούπολη: οι ελληνικές διεκδικήσεις είχαν πάντα να κάνουν με τις Δυνάμεις, με ένα δεδομένο διεθνές σύστημα.

Η ήττα του Ελ. Βενιζέλου στις εκλογές του 1920 είναι από τα σημεία του βιβλίου που θα προκαλέσει την περισσότερη ένταση: εκείνο που υποστηρίζεται είναι ότι, εν τέλει, την ανατροπή του Βενιζέλου δεν την έφερε ούτε το εκλογικό σύστημα (ευθέως το έκρινε η κάλπη) ούτε η κόπωση από τις πολυετείς πολεμικές συγκρούσεις – αλλ’ ευθέως η φιγούρα του Κωνσταντίνου, με την «τεράστια προσωπική δημοφιλία του». Η μετάφραση, όμως, εκείνης της επιλογής στο διεθνές σύστημα –με την παλινόρθωση του Κωνσταντίνου, ο οποίος είχε αποτελέσει για την Αντάντ διεθνοπολιτική πρόκληση– λειτούργησε κυριολεκτικώς ολέθρια.

Οι συγγραφείς δεν αποφεύγουν τα πιο δύσκολα ερωτήματα. Ήταν η Μικρασιατική Εκστρατεία ελληνικός ιμπεριαλιστικός πόλεμος; Ποιος ο ρόλος του αμφιλεγόμενου (ύπατου αρμοστή) Αρ. Στεργιάδη; Υπήρξε εθνοκάθαρση εις βάρος μουσουλμανικού άμαχου πληθυσμού από τον ελληνικό Στρατό; Ποια η στάση του ΚΚΕ;

«Τίποτε δεν έμεινε ίδιο στην ελληνική πολιτική μετά την Καταστροφή» είναι η ακροτελεύτια τοποθέτηση των συγγραφέων, μάλιστα με αναφορές τους σε ευρωπαϊκή επιλογή της Ελλάδας στον μετέπειτα προσανατολισμό της αντί της εκπεσούσης Μεγάλης Ιδέας και της αλυτρωτικής στράτευσης. Μαζί όμως και με το «είμαστε όλοι μας απόγονοι της Μικρασιατικής Καταστροφής»…

Α.Δ. Παπαγιαννίδης