Οικονομική Επιθεώρηση, Aύγουστος 2020, τ. 997

συνέντευξη στον Απόστολο Λακασά

 

Ο Νίκος Φίλης αξιολογεί τα πεπραγμένα Κεραμέως και δίνει στίγμα των προθέσεων της επόμενης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ

 

 

Για «λαϊκισμό της ψευτοαριστείας» επικρίνει την υπουργό Παιδείας Νίκη Κεραμέως ο Νίκος Φίλης, τομεάρχης Παιδείας και βουλευτής Α΄ Αθήνας του ΣΥΡΙΖΑ, πρώην υπουργός Παιδείας. «Σκεφτείτε: Μπορεί να είναι άριστη μια πολιτική που βλέπει 5-10.000 “αρίστους” και χάνει από την οπτική της τα υπόλοιπα 650.000 παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου;» ρωτά απαντώντας για το θέμα των πρότυπων σχολείων. Ο Ν. Φίλης, μιλώντας στην Οικονομική Επιθεώρηση τονίζει ότι εν όψει της νέας σχολικής χρονιάς πρέπει να υπάρξει σοβαρή προετοιμασία του Υπουργείου για την οργάνωση των σχολείων και της τηλεκπαίδευσης, ενώ απαντά ότι «δεν διαφωνούμε με την αποτίμηση του σχολικού έργου. Διαφωνούμε με την τιμωρητική αξιολόγηση που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση Σαμαρά, με υπουργό για τη δημόσια διοίκηση τον Κ. Μητσοτάκη. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, το 15% θα έπρεπε να θεωρηθεί “σκάρτο” και πλεονάζον».

 

Πώς αξιολογείτε την απόφαση της κυβέρνησης της ΝΔ να επαναλειτουργήσουν τα σχολεία; Αρχικά ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν αρνητικός, αλλά τελικά δεν υπήρξαν κρούσματα. Η θέση του κόμματος βασίστηκε σε λανθασμένα δεδομένα;

Δεν ήταν ποτέ ζήτημα που θα κρινόταν από τον αριθμό των κρουσμάτων. Όλοι θέλαμε μηδέν κρούσματα – έχουμε παιδιά, συγγενείς, φίλους στα σχολεία! Εκτιμούσαμε ότι το ρίσκο, για λιγότερες από δέκα πραγματικές μέρες σχολείου, υπερέβαινε τα κέρδη. Ο απολογισμός μάς δικαίωσε, ως προς το εκπαιδευτικό σκέλος. Ειδικά, η πλήρης διάλυση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με πάνω από το 60% των μαθητών να απουσιάζουν «δικαιολογημένα». Τα δεδομένα αλλάζουν ραγδαία. Η πιο έγκυρη πηγή, ο Dr. Robert Redfield, διευθυντής του αμερικανικού κέντρου λοιμώξεων, δήλωσε (25/6/2020): «Οι νεαρές ηλικίες έχουν ρίξει λάδι στη φωτιά, αποτελώντας την κύρια πηγή στην εξάπλωση της πανδημίας». Συνεπώς, μάλλον τυχεροί σταθήκαμε – ευτυχώς!

 

Πώς πρέπει να λειτουργήσει η εξ αποστάσεως εκπαίδευση την επόμενη σχολική χρονιά;

Στηρίξαμε από την πρώτη στιγμή την «εξ αποστάσεως» ως μια λύση ανάγκης. Ζητήσαμε να διεξαχθεί εν συνόλω από το δημόσιο δίκτυο. Προτείναμε να ξεκινήσει η προετοιμασία για 200.000 ψηφιακές τάξεις και για τις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Δυστυχώς, δεν εισακουστήκαμε. Το Υπουργείο βρήκε την ευκαιρία να βάλει μεγάλη αμερικάνικη πολυεθνική στην τηλεκπαίδευση, χωρίς ακόμη να γνωρίζουμε τους όρους. Περίσσεψε η αλαζονεία και –το λέω με λύπη– ο αυταρχισμός και η ανικανότητα. Με αποτέλεσμα την όξυνση με τις κάμερες και την αποκάλυψη ότι το Υπουργείο είναι διάτρητο σε ό,τι αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Επιπλέον, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) δεν έχει παρουσιάσει κανένα σχέδιο σχετικά με τις εκπαιδευτικές προϋποθέσεις της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Πώς θα είναι μαθητοκεντρική; Πώς δεν θα εκφυλιστεί σε μια «μετωπική» διδασκαλία από καθέδρας; Πώς θα εμπλουτιστεί το οπτικό υλικό ώστε να ενταχθεί στο μάθημα; Και το κυριότερο: Θα υπάρξει πρόγραμμα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών ή και πάλι θα αφεθούν ακαθοδήγητοι να λειτουργήσουν μόνο με τον ζήλο τους; Αν, όπως πολλοί ειδικοί φοβούνται, βρεθούμε το φθινόπωρο προ δεύτερου κύματος, θα πάμε πάλι με αυτοσχεδιασμούς; Εδώ αυξάνουμε τους μαθητές ανά αίθουσα στους 26. Αντίθετα, στην Ιταλία π.χ. τους μειώνουν στους 15! Ετοιμάζουν χιλιάδες νέα κτήρια, θα προσλάβουν 50.000 επιπλέον εκπαιδευτικούς και ρίχνουν δισεκατομμύρια σε υποδομές. Εδώ, ούτε ευρώ παραπάνω για την παιδεία.

 

Κατηγορείστε ότι επί υπουργίας σας καταργήθηκε η διδασκαλία των καλλιτεχνικών μαθημάτων στο Δημοτικό, αφού καταργήσατε τα Ολοήμερα Δημοτικά με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (ΕΑΕΠ), που λειτούργησαν από το 2010-11. Γιατί επικρίνετε τη νυν κυβέρνηση για την κατάργηση μαθήματος επιλογής στην Α΄ Λυκείου, που επέλεγε το 9% των μαθητών;

Ουδέν αναληθέστερον αυτό περί κατάργησης. Αντίθετα, πήγαμε τα καλλιτεχνικά μαθήματα και στα 4.400 δημοτικά κι όχι μόνο στα 1.337 ΕΑΕΠ. Απόδειξη ότι εκεί που προσλαμβάνονταν 600 αναπληρωτές για τα μαθήματα αυτά, τώρα προσλαμβάνονται όλοι όσοι κάνουν αίτηση, πάνω από 1.300. Αυτό πέτυχε ο Ενιαίος Τύπος Ολοήμερου Δημοτικού Σχολείου. Να κάνει ισότιμα όλα τα δημοτικά σχολεία της χώρας, ακόμη και τα 800 ολιγοθέσια. Ο θεσμός, που όταν πρωτοεφαρμόστηκε το 2016 πολεμήθηκε από τη ΝΔ, τώρα δεν αμφισβητείται και εφαρμόζεται σχεδόν στο 100%. Για τον «περιορισμένο» δε αριθμό μαθητών της Α΄ Λυκείου που επιλέγουν καλλιτεχνικά δεν φταίει η ζήτηση αλλά η μειωμένη προσφορά – πρόκειται συνεπώς για άλλο ένα ψέμα! Χιλιάδες παιδιά αποτρέπονται να τα δηλώσουν καθώς τα σχολεία λειτουργούν με ελλείψεις καθηγητών, ενώ επίσης υπερισχύουν νοοτροπίες «οργανικότητας» που εμποδίζουν να γίνουν καλλιτεχνικά μαθήματα σε όσα σχολεία ζητηθούν. Στα Λύκεια, όπου η ΝΔ αποπειράται να εφαρμόσει τις αναχρονιστικές, αντιεκπαιδευτικές πολιτικές της, πληρώνει βαρύ κόστος με την απόφασή της να καταργήσει την Κοινωνιολογία, την Πολιτική Παιδεία και τα Καλλιτεχνικά, δημιουργώντας, πέραν των εκπαιδευτικών προβλημάτων, μια τεράστια κοινωνική αναστάτωση. Θα υπάρξουν χιλιάδες καθηγητές που θα κινδυνεύσουν να βρεθούν σε καθεστώς διαθεσιμότητας, ακόμη και απόλυσης.

 

Ως ΣΥΡΙΖΑ μιλούσατε για ελεύθερη πρόσβαση στα ΑΕΙ, αλλά τελικά δεν έγινε δυνατό να τη θεσμοθετήσετε όταν βρεθήκατε στην κυβέρνηση. Ποιες ήταν οι δυσκολίες;

Θεσμοθετήσαμε την ελεύθερη πρόσβαση στις σχολές χαμηλής ζήτησης, ως πρώτο βήμα. Ήταν λάθος μας που δεν την εφαρμόσαμε από το 2018, ώστε δείχνοντας την κοινωνική αποδοχή της να μην τολμήσει να την καταργήσει η ΝΔ. Αναδιαμορφώσαμε το πρόγραμμα της Γ΄ Λυκείου, με τρόπο που θα έκανε πολύ πιο αξιόπιστο το απολυτήριο και, συνεπώς, σταδιακά θα αύξανε τη βαρύτητά του στην εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Είχαμε έτοιμα, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια, τα διετή προγράμματα για τα παιδιά των ΕΠΑΛ, που κι αυτά κατάργησε η ΝΔ. Έπρεπε όλα αυτά να τα είχαμε «τρέξει» πιο γρήγορα ώστε να τα είχε βιώσει θετικά η κοινωνία.

 

Υπάρχει η δυνατότητα συναίνεσης των κομμάτων σε ένα σταθερό σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ; Ποιοι είναι οι όροι σας;

Κάποια στιγμή, ελπίζω, ότι εκεί θα οδηγηθούμε. Αυτός πρέπει να είναι ένας από τους κεντρικούς στόχους της νέας διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Σταθερό και συμφωνημένο με τα άλλα κόμματα και την εκπαιδευτική κοινότητα σύστημα εισαγωγής. Νομίζω ότι τα βασικά του συστατικά έχουν ανιχνευθεί. Κατοχύρωση με νέα αναλυτικά προγράμματα σπουδών και σύγχρονες μεθόδους και μέσα διδασκαλίας του μορφωτικού ρόλου όλων των βαθμίδων, και ειδικά του Λυκείου· Γ΄ Λυκείου προσανατολισμένη στην καλύτερη δυνατή προετοιμασία και βοήθεια των μαθητών για την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η αξιοπιστία και η θωράκιση του απολυτηρίου Λυκείου από κάθε αμφισβήτηση. Χωρίς αυτό δεν θα μπορέσουμε ποτέ να απαλλαγούμε από το άδικο, στρεσογόνο για τα παιδιά και στρεβλό σύστημα των Πανελληνίων, που όμως έχουν (όσο κι αν πήγε φέτος να τα θαλασσώσει το Υπουργείο Παιδείας) δεδομένη αξιοπιστία και μεγάλη κοινωνική αποδοχή.

 

Ρεκόρ καταγράφηκε στη συμμετοχή για την κλήρωση και τις εξετάσεις για τις θέσεις των Προτύπων και Πειραματικών Σχολείων. Αυτό δεν είναι ένα μήνυμα πως η ελληνική οικογένεια επιθυμεί τον θεσμό για τον οποίο η ΝΔ σάς κατηγορεί ότι αντιδράτε;

Πού είναι η αντίδρασή μας για τα Πειραματικά; Έχουμε τονίσει ότι είναι ένας θεσμός απαραίτητος σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα και επί των ημερών μας τον στηρίξαμε με κάθε τρόπο. Όπως στηρίξαμε και τα ιστορικά Πρότυπα, παρά τις δημοκοπικές ρετσινιές των αντιπάλων μας περί «αριστείας», «μπαλτά στην Παιδεία» κ.λπ. Αυτό, άλλωστε, έκαναν όλες οι κυβερνήσεις επί δεκαετίες, εκτιμώντας ότι τα υπάρχοντα Πρότυπα είναι υπεραρκετά για τη χώρα μας. Απέναντι σε αυτή την πολιτική βάλλει σήμερα η κα Κεραμέως με τον λαϊκισμό της ψευτοαριστείας. Σκεφτείτε: Μπορεί να είναι άριστη μια πολιτική που βλέπει 5-10.000 «αρίστους» και χάνει από την οπτική της τα υπόλοιπα 650.000 παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου; Όποια επίδοση και να σημειωθεί στον αριθμό υποψηφίων για τα Πρότυπα, αυτό είναι ρεκόρ σε επίπεδο κατηγορίας «φτερού». Το βαρύ έπαθλο είναι η ανύψωση προς τα πάνω όλων των σχολείων. Θέλουμε άριστη εκπαιδευτική πολιτική και σχολεία ποιότητας και ισότητας για όλους. Με αυτό το βαρύ και δύσκολο καθήκον θα αναμετρηθεί και πάλι ο ΣΥΡΙΖΑ.

Όχι στα «ευκολάκια» με μερικές δεκάδες Πρότυπα και στα deals με 100 ιδιωτικά και κολέγια, με τα οποία ασχολείται με εμμονική αποκλειστικότητα η κα Κεραμέως – θεσμοθετώντας, copy-paste, τις επιθυμίες των σχολαρχών και των συμφερόντων που διοικούν κατ’ ουσίαν το Υπουργείο της και αμείβουν αδρά για τις υπηρεσίες της τη ΝΔ, όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα. Τις προσταγές των χρηματοδοτών τους, ιδιοκτητών ιδιωτικών σχολείων, όπως διατυπώνονταν στα «ραβασάκια» προς την τρόικα, αποτυπώνει άλλωστε το κάκιστο νομοσχέδιο για την ιδιωτική εκπαίδευση.

 

Γιατί διαφωνείτε με την αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών που αποφάσισε η ΝΔ;

Δεν διαφωνούμε με την αποτίμηση του σχολικού έργου. Διαφωνούμε με την τιμωρητική αξιολόγηση που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση Σαμαρά, με υπουργό για τη δημόσια διοίκηση τον Κ. Μητσοτάκη. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, το 15% θα έπρεπε να θεωρηθεί «σκάρτο» και πλεονάζον. Δηλαδή τώρα, στη μάχη κατά του κορονοϊού, θα έπρεπε το 15% των γιατρών του ΕΣΥ να απολυθεί! Στην εκπαίδευση, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ καθιέρωσε την αρμοδιότητα του Συλλόγου Διδασκόντων να προγραμματίζει, να αξιολογεί και να αναλαμβάνει δράσεις για την αντιμετώπιση προβλημάτων, όπως είναι οι σχολικές επιδόσεις, οι σχέσεις μαθητών-εκπαιδευτικών, η σχολική διαρροή, η ενδοσχολική βία και άλλα. Επίσης, καθιερώσαμε την αξιολόγηση των στελεχών της εκπαίδευσης και μεταξύ αυτών των 20.000 διευθυντών και υποδιευθυντών σχολείων. Η αποτίμηση του έργου των εκπαιδευτικών είναι αναγκαία, προϋποθέτει όμως σταθερές εργασιακές σχέσεις, όχι αδιοριστία και δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές, καθώς επίσης και τακτική επιμόρφωση. Η κυβέρνηση, όμως, επιστρέφει στο μοντέλο του αλήστου μνήμης επιθεωρητή, που είχε καταργηθεί τα τελευταία 40 χρόνια. Πρόκειται για έναν ακόμη αναχρονισμό, για μια απόπειρα θεσμοθέτησης του εκφοβισμού των εκπαιδευτικών, εξελίξεις που δεν θα βελτιώσουν αλλά θα επιδεινώσουν το επίπεδο της δημόσιας εκπαίδευσης.

 

Κρίνετε ότι πρέπει να γίνει διάλογος για τα νέα προγράμματα σπουδών των Θρησκευτικών;

Με την απαράδεκτη και αντισυνταγματική απόφαση του ΣτΕ έχουμε μπει σε επικίνδυνες ατραπούς. Στην κατά γράμμα εφαρμογή της απόφασης αυτής, τα βιβλία θα τα γράφει η Ιερά Σύνοδος. Το Υπουργείο απλώς θα τα εκτυπώνει και θα τα διανέμει στους μαθητές. Σήμερα, στο μεταβατικό στάδιο, εξ όσων πληροφορούμαι, έχουν πάρει τα παλιά βιβλία και αφαιρούν σελίδα-σελίδα, εικόνα-εικόνα, κάθε αναφορά σε άλλες θρησκείες, στη γυναίκα, στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό. Τι διάλογο να κάνεις με τον Μεσαίωνα, με δικαστική και πολιτική βούλα μάλιστα!

 

Εάν επιστρέφατε στην ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, ποια απόφαση θα λαμβάνατε πρώτη;

Αυτή που ήμουν έτοιμος να πάρω όταν «ανασχηματίστηκα»: Νέα αναλυτικά προγράμματα – Νέα βιβλία – Νέες διδακτικές μέθοδοι εμπλουτισμένες με ψηφιακό περιεχόμενο – Μεγάλη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ακόμη, προτεραιότητα στον σχεδιασμό της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Και μία ακόμη απόφαση, με κρίσιμη ιδεολογική σημασία: επιστροφή της Έρευνας στο Υπουργείο Παιδείας, απομάκρυνση από αυτό της Γ.Γ. Θρησκευμάτων. Υ.Π.ΕΡ., δηλαδή Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας. Υπέρ της δημόσιας εκπαίδευσης. Υπέρ των μαθητών, των οικογενειών και των εκπαιδευτικών.

 

Πώς κρίνετε τη στροφή του ΣΥΡΙΖΑ προς το κέντρο; Τη θεωρείτε απαραίτητη; Η παιδεία είναι το πεδίο που συνήθως προσδιορίζει ιδεολογικοπολιτικά ένα κόμμα. Πόσο πιστεύετε πως η στροφή αυτή αλλοιώνει τις θέσεις του αριστερού ΣΥΡΙΖΑ;

Οι κεντρώες στροφές και συναινέσεις ανήκουν στο παρελθόν και αποτέλεσαν ταφόπετρα για μια σειρά σοσιαλδημοκρατικών ή αριστερών κομμάτων, που κάποια στιγμή φάνηκαν να γοητεύονται από τις ιδέες του νεοφιλελευθερισμού. Τώρα είμαστε σε άλλη φάση. Πολίτες, αλλά και πολιτικά στελέχη κεντροαριστερής ή κεντροδεξιάς προέλευσης, έχουν προσεγγίσει ή έχουν ενταχθεί στον ΣΥΡΙΖΑ μετά την κρίση και την κατάρρευση του παλιού δικομματισμού. Ζούμε την «αριστεροποίηση του κέντρου», όχι την «κεντροποίηση της Αριστεράς». Καθήκον δικό μας είναι η υποδοχή αυτού του κόσμου με ανοιχτό συντροφικό πνεύμα και η ένταξή τους στον πολιτικό αγώνα που έχουμε να δώσουμε για να ηττηθούν οι δεξιές πολιτικές και να επανέλθει σύντομα η Αριστερά και οι προοδευτικές δυνάμεις στην εξουσία.