Υπάρχει και η Κύπρος -υπάρχουν και οι Τουρκοκύπριοι

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Καθώς η παρουσία του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο στην Ελλάδα-Θεσσαλονίκη χθες, Χανιά /Σούδα σήμερα – ανεβάζει το ενδιαφέρον στην περιοχή, καθώς και η (εκ μεταφοράς) Κορυφή της 1ης/2ας Σεπτεμβρίου πλησιάζει – ας έχουμε στο οπτικό μας πεδίο και μιαν ακόμη εξέλιξη που πλησιάζει, και αφορά το «άλλο» καυτό πεδίο τώρα που (υποτίθεται ότι) τα ΕλληνοΤουρκικά πάνε να δοκιμάσουν την λογική της εκτόνωσης.

Αναφερόμαστε στην Κύπρο, που την επισκέφθηκε προ ολίγων ημερών ο ίδιος Μάικ Πομπέο, λίγο αφότου το Κογκρέσσο είχε κάνει την (βαθιά συμβολική) κίνηση να χαλαρώσει τις απαγορεύσεις για διάθεση Αμερικανικής προελεύσεως οπλισμού στις (ισχνές) δυνάμεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όλοι γνωρίζουν και συνειδητοποιούν ότι η Αμερικανική παρουσία, πέραν της υπόμνησης ότι οι Τουρκικές ενέργειες επί της Κυπριακής υφαλοκρηπίδας (στην Κύπρο δεν είχαν απλώς «περάσματα» σεισμογραφικών σκαφών επί της χαραγμένης – ΑΟΖ της, είχαν και διενέργεια υποθαλάσσιων γεωτρήσεων στην υφαλοκρηπίδα) λειτουργούν διαταρακτικά για την περιοχή, περιέλαβε  και ενθάρρυνση προς την Λευκωσία να μην χάσει την ευκαιρία (;) να συμμετάσχει στην έσχατη (;;) προσπάθεια προσέγγισης του Κυπριακού με πρωτοβουλία του Γ.Γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες , πρώτη φορά μετά την αστοχία του Κρανς-Μοντανά το 2017 («επανένωση της νήσου ως διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία που θα ωφελήσει όλους του Κυπρίους»).

Όμως, μεταξύ του σήμερα και του τότε, μεσολαβεί η 11η Οκτωβρίου. Τότε , εκ μεταφοράς από την περασμένη άνοιξη (λόγω Covid-19) είναι προγραμματισμένες οι εκλογές για επιλογή της ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων. Και μπορεί εμείς την «ηγεσία» να την θέτουμε εντός εισαγωγικών, την δε «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» εντός ακόμη πιο τονισμένων (καθώς μόνον η Τουρκία την αναγνωρίζει), πλην όμως σε ό,τι ακολουθεί οι ισορροπίες που θα διαμορφωθούν θα παίξουν κρίσιμο ρόλο. Χρειάζεται λοιπόν να έχουμε μιαν κάποια αντίληψη του τι διακυβεύεται εκεί – τουλάχιστον να γνωρίζουμε τα ονόματα…

Στην πλευρά των υποψηφίων που έχουν την στήριξη/άμεση επιρροή της Άγκυρας βρίσκει κανείς τον  Ερσέν Τατάρ, σήμερα πρωθυπουργό, επικεφαλής του (Δεξιού) Κόμματος Εθνικής Ενότητας/UBP το οποίο στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές ήρθε μεν πρώτο, χωρίς όμως αυτοδυναμία. Ο Τατάρ έχει ταχθεί ευθέως υπέρ μιας λύσης «δύο Κρατών». Στην ίδια πλευρά βρίσκει κανείς και τον νυν υπουργό Εξωτερικών Κουντρέτ Οζερσάι, ο οποίος έχει την εμπειρία συμμετοχής σε πολλές διαπραγματευτικές ομάδες των ΤουρκοΚυπρίων κατά το παρελθόν – και είναι οπαδός σταδιακών προσεγγίσεων (π.χ. στο ενεργειακό) , αλλά και πάλι με προοπτική δυο Κρατών. Ακόμη δεξιότερα θα βρει κανείς εκφραστές των Γκρίζων Λύκων ή και τον Ερχάν Αρικλή του Κόμματος Αναγέννησης/ YDP, με εκλογικό κοινό από τους εποίκους. Κληρονόμος του ιστορικού κινήματος του Ραούφ Ντενκτάς, επίσης στα δεξιά αλλά με τήρηση αποστάσεων από την Άγκυρα, ο Σερντάρ Ντενκτάς δείχνεται θετικότερος προς την λογική μιας επίλυσης του Κυπριακού σε ομοσπονδιακή κατεύθυνση: και αυτός, βλέπει τα θέματα ενέργειας ως δυνητικό παράγοντα λείανσης των αντιθέσεων.

Στην άλλη πλευρά, εκείνη που βλέπει θετικότερα την διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού με μια (νέα) διαπραγμάτευση με εμπνευστή τον ΟΗΕ και σε κατεύθυνση ομοσπονδιακή, βρίσκει κανείς τον σημερινό Πρόεδρο Μουσταφά Ακιντζή, ο οποίος βρέθηκε αρκετές φορές σε αντιπαράθεση με την Αγκυρα, και αμεσότερα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – πλην όμως τελικώς συμμορφώθηκε. Την ίδια λογική υιοθετεί και ο καθηγητής Ερτουμάν, του CTP, o οποίος μάλιστα εγκαλεί τον Ακιντζή ότι στις διαδικασίες του Κραν-Μοντανά δεν δείχθηκε αρκετά σθεναρός.

Αυτό λοιπόν το σκηνικό δεν υπόσχεται εύκολο ξεκαθάρισμα θέσεων στις εκλογές του Οκτωβρίου. Παράλληλα, ζητήματα όπως του ανοίγματος (αντίθετα με ρητές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας) της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου, δημιουργούν σαφείς αντιθέσεις: αρνητικός ο Ερτουμάν, πρωτοβουλιακά θετικός ο Οζερσάι.

Τις παραμέτρους αυτές χρήσιμο (σωστότερα: απαραίτητο) είναι να έχουμε κατά νουν όσο η Αθήνα διαμορφώνει θέσεις απέναντι στις επιλογές της Λευκωσίας – τώρα μεν ενόψει της Κορυφής των «27» της ΕΕ (πώς θα προσεγγισθεί το Κυπριακό μπλοκάρισμα των κυρώσεων κατά Λευκορωσίας, αν δεν υπάρξει πρόοδος στις κυρώσεις κατά της Τουρκίας;), αύριο όμως και ενόψει επανεκκίνησης της διαδικασίας Κυπριακού.