Η εταιρεία ΖΗΝΩΝ και η ρομποτική στην Ελλάδα

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάϊος 2022, τ.1018

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

του Σάκου Οικονομόπουλου*

 

Φέτος έκλεισα πενήντα χρόνια από τότε που τελείωσα το Β΄ γυμνάσιο Θεσσαλονίκης που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στην οδό Ικτίνου, δίπλα από το πατρικό μου σπίτι. Ο μικρός αυτός κόσμος της γειτονιάς που γεννήθηκα σφράγισε όλη μου τη ζωή με το ιστορικό και πολιτιστικό βάρος των ονομάτων των δρόμων στους οποίους μεγάλωσα. Επί 18 χρόνια έστριβα στην Ικτίνου και Ζεύξιδος γωνία, γυρνοβολούσα μεταξύ Αγίας Σοφίας και Τσιμισκή, και ατένιζα από το παράθυρο του σπιτιού μου την Παύλου Μελά και το βαπτιστήριο της κατακόμβης του Αγίου Ιωάννη  του Πρόδρομου. Και πριν απ΄όλα ο τρούλος της Αγίας Σοφίας που θαρρείς και πρωτοαντίκρισα μέσα από τον ομφαλό της μητέρας μου και χαράκτηκε, έτσι ανεξίτηλα, στο βάθος του ματιού και του μυαλού μου.

Δεν μπορώ να εξηγήσω το πως και το γιατί αλλά από μικρός έμπλεξα και θαύμασα τους αριθμούς. Όταν πια μπήκε μπροστά μου η πρόκληση, σχεδόν το καθήκον, να πάω στο Πολυτεχνείο, άρχισα να ξημεροβραδιάζω με ασκήσεις μαθηματικών. Αυτές σιγά-σιγά με ταξίδεψαν σε έναν μαγικό κόσμο με απρόσωπα ονόματα που πολύ αργότερα πήραν στο μυαλό μου τη θέση που κατέχουν στην περιπέτεια του πνεύματος και της επιστήμης.

Οι καθηγητές μας στο γυμνάσιο ήταν κατά κανόνα ώριμοι άνθρωποι, με καλή παιδεία, αφοσιωμένοι στο διδακτικό τους έργο που δεν το περιόριζαν στα στενά όρια των διδακτικών βιβλίων, κυρίως μάλιστα όταν αντιλαμβάνονταν ότι οι μαθητές τους ξεπερνούσαν την μέση μετριότητα. Ήταν η περίπτωση και σύμπτωση ίσως της δικής μου τάξης η οποία σύσσωμη πέρασε στο πανεπιστήμιο, με πέντε από εμάς να βρεθούμε στις 15 πρώτες θέσεις της σχολής ηλεκτρολόγων του ΕΜΠ.

Πολύ νωρίς στο σχολείο βρεθήκαμε αντιμέτωποι με τα προβλήματα που έθεσαν και τα θεωρήματα που διατύπωσαν και πήραν τα ονόματα τους οι μεγάλοι μαθηματικοί της ιστορίας όπως, για να ξεκινήσω από τους Έλληνες, ο Θαλής, ο Αρχιμήδης, ο Απολλώνιος, ο Πάππος, ο Μενέλαος, ο Πτολεμαίος και ο Διόφαντος και συνέχισαν στην αναγεννησιακή Ευρώπη ο  Gregory, o Huygens, o Leibniz, o Euler, o  Fermat, o Pascal, o Carnot και ο Νεύτων, για να περιοριστώ στους πιο γνωστούς που μπορώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου. Γνώρισα όλα αυτά τα ονόματα μέσα από τις 2243 ασκήσεις γεωμετρίας του βιβλίου των Ιησουϊτών που κατείχε μόνιμη θέση στο προσκέφαλο μου.

Ο «πατέρας» της ρομποτικής Joe Engelberger με τον Σάκο Οικονομόπουλο στις εγκαταστάσεις της ΖΗΝΩΝ

 

Σύντομα όμως, μετά το 2ο έτος στην σχολή των Ηλεκτρολόγων, η μαγεία των ονομάτων και των ασκήσεων έδωσε τη θέση της στα επιτεύγματα και τα οράματα της τεχνολογίας. Ζούσαμε την εποχή του αυτόματου ελέγχου και της αλματώδους ανάπτυξης των υπολογιστών που πήγαν τον άνθρωπο στο φεγγάρι και εγκαινίασαν την μετάβαση στην κοινωνία της τεχνολογίας που ζούμε σήμερα. Τότε άκουσα από τους αγαπημένους μου δάσκαλους του Πολυτεχνείου τους μετασχηματισμούς του Laplace και του Fourier και τις εξισώσεις Euler-Lagrange που άνοιξαν τον δρόμο στην επίλυση πολύπλοκων διαφορικών εξισώσεων και συγκρότησαν τις επιστημονικές προϋποθέσεις για την τεχνολογική ανέλιξη.

Κάπως έτσι ενδιαφέρθηκα για τα δρώμενα στον τομέα της Κυβερνητικής που εγκαινίασε το 1948 ο σοφός καθηγητής του MIT Norbert Wiener με το ομώνυμο τίτλο του βιβλίου του που είχε υπότιτλο «Έλεγχος και επικοινωνία στα ζώα και τις μηχανές». Το ταξίδι μου στον κόσμο της τεχνολογίας ξεκίνησε το 1976 με την διπλωματική μου εργασία στο έργο του Ross Ashby “Design for a Brain” που αφορούσε την μελέτη των μηχανισμών προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου εγκέφαλου και την προσπάθεια σχεδιασμού ηλεκτρονικών συστημάτων για την προσομοίωση τους. Η σχετική συζήτηση είχε ήδη φουντώσει με το έργο «The computer as a mind» (1961) του F.H.George, την εμβληματική συλλογή άρθρων με τίτλο Embodiments of mind (1965) του Warren McCullogh και το θεμελιώδες για την Τεχνητή Νοημοσύνη έργο «Perceptrons» (1969) των Minsky και Papert.

Πηγαίνοντας μετά στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές έπεσα αμέσως στα βαθιά της  Artificial Intelligence αναπτύσσοντας αρχικά ένα πρόγραμμα που έπαιζε φινάλε πύργων στο σκάκι και συμμετέχοντας στη συνέχεια στο πρώτο εθνικό έργο ρομποτικής στη Γαλλία που μεταξύ άλλων αφορούσε την αναγνώριση μορφών (Pattern Recognition) για την καθοδήγηση ρομπότ, που αποτέλεσε και το θέμα του διδακτορικού που εκπόνησα.

Μετά από τέσσερα χρόνια διδασκαλίας και έρευνας με το ίδιο αντικείμενο στο πολυτεχνείο της Λωζάννης (EPFL), μου ζητήθηκε να αναλάβω την εποπτεία επτά έργων ρομποτικής στα πλαίσια της πιλοτικής φάσης του προγράμματος ESPRIT που εκπονήθηκε από την ΕΕ. Από τον κόσμο των γραφείων και των εργαστηρίων βρέθηκα ξαφνικά στο μαγικό περιβάλλον των μεγάλων εργοστασίων μεταποίησης (Manufacturing) και των πρωτοπόρων εταιρειών κατασκευής ρομπότ που ανέπτυσσαν τις πλέον προηγμένες εφαρμογές ρομποτικής της εποχής. Συγκόλληση κελύφους πλοίου, συναρμολόγηση ηλεκτρονικών πλακετών, ήλωση φτερών αεροπλάνου, ποιοτικός έλεγχος σύνθετων υλικών (honeycomb structures) σε ελικόπτερα και συναρμολογήσεις στην αυτοκινητοβιομηχανία ήταν μερικές από τις εφαρμογές που με ταξίδεψαν σε περισσότερα από 50 εργοστάσια σε όλες τις χώρες της ΕΕ και μου επέτρεψαν να μάθω τα μυστικά του επαγγέλματος.

Μετά από 12 χρόνια παραμονής στην Ευρώπη επέστρεψα στην Ελλάδα με στόχο την ίδρυση εταιρείας για την ανάπτυξη εφαρμογών ρομποτικής στην Ελληνική βιομηχανία και την εκπόνηση μελετών για λογαριασμό των ευρωπαϊκών εταιρειών με τις οποίες είχα συνεργαστεί και γνώριζα τα επιχειρηματικά τους σχέδια για την ανάπτυξη και εισαγωγή τεχνολογιών ρομποτικής στην κατασκευή των προϊόντων τους.

Με μοναδικούς μου σύμμαχους τη νιότη μου, την άγνοια κινδύνου και τις οικονομίες μου, ίδρυσα το 1988 την εταιρεία ΖΗΝΩΝ Βιομηχανικές αυτοματοποιήσεις, νοίκιασα γραφεία, προσέλαβα προσωπικό και ξεκίνησα ένα ταξίδι που κράτησε 18 χρόνια. Είχα για προίκα την τεχνολογική και επιχειρηματική γνώση του τομέα, τις γνωριμίες μου με σημαντικούς ανθρώπους της ρομποτικής από εταιρείες κατασκευής ρομπότ όπως η KUKA στο Augsburg και η Staubli στην Favèrges, με καινοτόμα ινστιτούτα όπως το Fraunhofer στο Βερολίνο και το Welding Institute στην Αγγλία, και με μεγάλες βιομηχανίες πρόθυμες και ανυπόμονες να επενδύσουν στην ρομποτική όπως η Siemens στο Μόναχο, η Luftahansa Technik στο Αμβούργο και η Volvo Aero στην Σουηδία.

Με τις εταιρείες αυτές ξεκίνησα την εκπόνηση ερευνητικών έργων που απέφεραν εισόδημα στην εταιρεία και σημαντική τεχνογνωσία και εκπαίδευση στους νέους μηχανικούς που προσέλαβα. Παράλληλα άρχισα την διερεύνηση των δυνατοτήτων υλοποίησης εφαρμογών στην Ελληνική βιομηχανία που κι αυτές δεν άργησαν να αποδώσουν. Το πρώτο μου βιομηχανικό έργο ήταν μία εφαρμογή ρομποτικής συγκόλλησης στην εταιρεία παραγωγής θερμοσιφώνων της οικογένειας Γυαλιδάκη στο Αιγάλεω. Ακολούθησαν περισσότερες από 50 εγκαταστάσεις στην Ελληνική βιομηχανία. Αναφέρω ενδεικτικά τις εφαρμογές λείανσης στην «ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ» και στην βιομηχανία «ΒΡΟΧΙΔΗΣ», την συσκευασία σοκολατιδίων στην «ΠΑΥΛΙΔΗΣ» και στην «MABEL», την συσκευασία ψωμιού στην «CHIPITA», την παλλετοποίηση στην «ΦΑΓΕ», την βαφή τανκς σε εργοστάσιο του στρατού και το μεγαλύτερο ίσως έργο ρομποτικής που έγινε ποτέ στην Ελλάδα, την συναρμολόγηση βομβιδιοφόρων στην «ΠΥΡΚΑΛ».

To τεχνολογικό πλεονέκτημα που επέτρεπε στην εταιρεία να παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις στον τομέα και να διατηρεί και συντηρεί μία μεγάλη τεχνική ομάδα παρέμεινε η συμμετοχή της σε μεγάλα ερευνητικά έργα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό μέσω των οποίων ανέπτυξε και πολλά καινοτόμα προϊόντα και πρωτότυπες εφαρμογές.

Μνημονεύω τροχάδην το αυτόνομο υποβοηθητικό ρομπότ για την μετακίνηση ατόμων με ειδικές ανάγκες, το ρομποτικό εργαστήριο χημείας για εκπαίδευση από απόσταση (distance learning), το υποβρύχιο ρομπότ για τον καθαρισμό των εσωτερικών τοιχωμάτων τάνκερ, το αυτόνομο ρομπότ για την διάσπαση αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών, το ρομπότ για την κινητική αποκατάσταση ατόμων που υπέστησαν εγκεφαλικό επεισόδιο, το ρομπότ παλλετοποίησης χαμηλού κόστους, και άλλα πολλά.

Αυτό όμως που έκανε την εταιρεία γνωστή στο εξωτερικό και εκτίναξε την ανάπτυξη της με την είσοδο της στο Ελληνικό χρηματιστήριο ήταν η ανάπτυξη της ρομποτικής εφαρμογής λείανσης για την επισκευή των πτερυγίων των μηχανών των αεροσκαφών. Ασχολήθηκα με το θέμα από την πρώτη ημέρα της λειτουργίας της εταιρείας διότι γνώριζα το πρόβλημα και την ανάγκη που είχαν για μια τέτοια εφαρμογή μεγάλες εταιρείες επισκευής και συντήρησης τέτοιων κινητήρων όπως η Volvo Aero και η Lufthansa Technik. H πρώτη πιλοτική μονάδα που ανέπτυξε η ΖΗΝΩΝ έτυχε θετικής αξιολόγησης από τις ανωτέρω εταιρείες και την General Electric στην Σιγκαπούρη  και της χάρισε μία θέση στο palmarès της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κοινότητας όπως διαφημίστηκε από την ΕΕ σε  ειδικό αφιέρωμα του περιοδικού Paris Match.

Εκδήλωση αναγνώρισης της τεχνολογικής μας αριστείας και υπεροχής ήταν και η άκρως τιμητική επίσκεψη στις εγκαταστάσεις μας από τον θεωρούμενο πατέρα της ρομποτικής Joe Engelberger ο οποίος ήρθε επί τούτω στην Αθήνα και συμμετείχε σε ημερίδα που οργανώσαμε στο ΕΒΕΑ.

Η είσοδος της εταιρείας στο χρηματιστήριο Αθηνών είχε και θετικές και αρνητικές επιπτώσεις. Η θετική πλευρά αποτυπώθηκε στην ίδρυση δύο πολύ πετυχημένων εταιρειών, της Raymetrix που διαπρέπει διεθνώς στον τομέα της μέτρησης ατμοσφαιρικών ρύπων με τεχνολογία Lidar, και της Retail@Link που επίσης ακμάζει στον τομέα της πληροφορικής που αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα στην λιανική αγορά.

Η αρνητική πλευρά προέκυψε από την επιτακτική ανάγκη μεγέθυνσης της εταιρείας που προσδοκά το Χρηματιστήριο η οποία δεν μπορούσε να βασιστεί μόνο στον ιδιωτικό τομέα που δραστηριοποιείτο η εταιρεία μέχρι τότε. Στράφηκε αναγκαστικά και συμμετείχε σε σχετικούς διαγωνισμούς του δημόσιου τομέα χωρίς να κατέχει την απαραίτητη τεχνογνωσία για να αντιμετωπίσει την διαφθορά που κυριαρχεί σ΄ αυτούς τους διαγωνισμούς.

Κατόπιν μιας συντριπτικής ζημιάς 1,5 εκ. ευρώ που υπέστη η εταιρεία συνεπεία της άρνησης της Ελληνικής Αστυνομίας να παραλάβει 24 ρομπότ για την εξουδετέρωση εκρηκτικών μηχανισμών που κατασκεύασε για λογαριασμό της η ΖΗΝΩΝ κατόπιν διαγωνισμού που όμως επίορκοι αξιωματικοί που διεξήγαν τον διαγωνισμό και είχαν υποσχεθεί σε εταιρεία της αρεσκείας τους δεν παρέλαβαν, αποφάσισα να στραφώ στην διεθνή αγορά αξιοποιώντας την τεχνολογική μας αριστεία και τα καινοτόμα και πρωτότυπα προϊόντα που είχαμε αναπτύξει.

Επεξεργάστηκα σχετικό επιχειρηματικό σχέδιο και έκανα συμφωνία με ένα κονσόρτσιουμ τραπεζών για την απαραίτητη αύξηση του μετοχικού  κεφαλαίου που ακολούθησε. Ατυχώς, άτομα με σκοτεινές επιδιώξεις που ξεπήδησαν από την συντονίστρια τράπεζα στην οποία πέρασε το μάνατζμεντ της εταιρείας αποφάσισαν να πουλήσουν όλα τα τεχνικά τμήματα της εταιρείας και τα περιουσιακά της στοιχεία και να μετατρέψουν το εναπομείναν κέλυφος της εισηγμένης εταιρείας  σε εταιρεία στοιχημάτων που μετονόμασαν σε Avenir.

Είναι προφανές ότι δεν είχα πλέον θέση στο εν λόγω εγχείρημα και αποσύρθηκα αφήνοντας πίσω μου έναν κερδοφόρο τεχνολογικό όμιλο με 120 άτομα, καθαρή θέση 11 εκ. ευρώ και κύκλο εργασιών κοντά στα 10 εκ. ευρώ.

Το τμήμα των βιομηχανικών εφαρμογών ρομποτικής πουλήθηκε στον όμιλο εταιρειών «ΘΕΟΔΩΡΟΥ» μαζί με το προσωπικό, την τεχνογνωσία που κατείχε και το εξαιρετικά εξοπλισμένο μηχανουργείο του. Με το ελαφρώς παραλλαγμένο όνομα «ΖΗΝΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ» η διάδοχη εταιρεία συνεχίζει την πετυχημένη της πορεία στην Ελληνική βιομηχανία.

Το κραταιό όμως τμήμα έρευνας και ανάπτυξης της ΖΗΝΩΝ διαλύθηκε και τα στελέχη του ίδρυσαν δικές τους εταιρείες αξιοποιώντας την εμπειρία και την  τεχνογνωσία που απέκτησαν στην ΖΗΝΩΝ. Δυστυχώς, τα καινοτόμα προϊόντα και τα υπό προετοιμασία διπλώματα ευρεσιτεχνίας εξανεμίστηκαν.

Τα χρήματα από την πώληση των τεχνικών τμημάτων, των κτιρίων και του εξοπλισμού της εταιρείας κατασπαταλήθηκαν από την νέα διοίκηση που στην συνέχεια κατόπιν παράξενων πράξεων οδήγησε την εισηγμένη εταιρεία στην χρεοκοπία.

Εγώ αποσύρθηκα από τις επιχειρήσεις με την γλυκόπικρη γεύση ότι δημιούργησα μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εταιρείες της δεκαετίας του 1990.

Αναφορικά τώρα με τις τρέχουσες υψιπετείς διακηρύξεις και ευσεβείς προσδοκίες για ανάπτυξη από start ups και παραγωγικές υποτίθεται ξένες επενδύσεις, και για να μη χανόμαστε σε δαιδαλώδεις, νεφελώδεις και προσχηματικές θεωρητικολογίες, θα ήθελα να συμπυκνώσω την επιχειρηματική μου εμπειρία στην Ελλάδα στο εξής: αναγκαία συνθήκη για την ανάπτυξη εν γένει και για την τεχνολογική ειδικότερα, είναι η εύρυθμη, ανεξάρτητη και αδιάφθορη δικαιοσύνη. Τα υπόλοιπα θεραπεύονται. Ο νοείν, νοείτο.


* Ο Σάκος Οικονομόπουλος είναι ηλεκτρολόγος  μηχανικός του ΕΜΠ και Docteur Ingenieur του πανεπιστημίου Paris VI. Δίδαξε στο πολυτεχνείο της Λωζάννης, εργάστηκε για το πρόγραμμα ESPRIT στις Βρυξέλλες και το 1988 ίδρυσε την εταιρεία ΖΗΝΩΝ Ρομποτική. Εχει συγκροτήσει την συλλογή Bibliotheca Graeca και συνέγραψε τον Θησαυρό της Ελληνικής Γραμματείας (Αθήνα, 2017)