Οικονομική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 2021, τ.1011

ΕΛΛΆΔΑ 1821–2021 – ΒΑΛΚΑΝΙΑ • του Βασίλη Ζωίδη, Συμβούλου Εξαγωγών

 

Το ΑΕΠ της Σερβίας αυξήθηκε κατά 1,1% το 2020. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ενέργεια και τις κατασκευές. Με προπύργιο οικοδομικών κατασκευών το έργο «Βελιγράδι στο νερό», στην πρόσοψη του ποταμού Σάβα και μέτωπο προς το Νέο Βελιγράδι, κατασκευάζεται η νέα μορφή του Βελιγραδίου. Φαραωνικά έργα που αρχικά σήκωσαν τεράστιες αντιδράσεις έχουν σήμερα παρασύρει την οικονομία προς τα πάνω.

 

Η Σερβία σήμερα κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους, τονδυτικό και τον ανατολικό, και αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές οδικές και μεταφορικές διαδρομές που συνδέουν την Ευρώπη με την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Fraser του Καναδά, η Σερβία για το 2021 βρίσκεται στην 72η θέση από 165 χώρες του Δείκτη Οικονομικών Ελευθεριών, ανεβαίνοντας κατά δύο θέσεις από πέρυσι. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο, η μικρή αυτή πρόοδος θα μπορούσε να αποδοθεί σε βελτιώσεις που συντελέστηκαν στον τραπεζικό τομέα, οι οποίες σχετίζονται με την ιδιωτικοποίηση μικρότερων τραπεζών. Εξαιρουμένων των χωρών της πρώην ΕΣΣΔ, η Σερβία βρίσκεται αρκετά χαμηλά μεταξύ των χωρών της Ευρώπης, ενώ μόνο η Ελλάδα, η Βόρεια Μακεδονία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη κατατάσσονται χαμηλότερα.

Τα αρνητικά σημεία της Σερβίας σύμφωνα με το Ινστιτούτο αφορούν το κράτος δικαίου, το οποίο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της οικονομίας, και ειδικότερα την ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος, την αμεροληψία στις δικαστικές διαδικασίες, τον σεβασμό των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, καθώς και της εκτέλεσης συμβάσεων, λόγω των αργών και δαπανηρών δικαστικών διαδικασιών.

Προβλήματα παρατηρούνται επίσης στη νομοθεσία σχετικά με τις επιχειρήσεις και τη ρύθμιση της αγοράς, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις περιορίζει τον ανταγωνισμό και ευνοεί ομάδες οι οποίες «βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση».

Ένα ακόμη μείζον πρόβλημα είναι η εφαρμογή του νόμου, με συχνή την ύπαρξη αντιφατικών και ασαφών κανόνων που δεν μπορούν να εφαρμοστούν. Τέλος, σημαντικό πρόβλημα αποτελούν και οι περιπτώσεις άνισης μεταχείρισης διαφορετικών οικονομικών παραγόντων ενώπιον του νόμου, λόγω διαφθοράς ή πολιτικής πίεσης. Ακόμη και σε τομείς όπου η Σερβία έχει σχετικά υψηλή κατάταξη, όπως το ελεύθερο εμπόριο, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα, καθώς η χώρα βρίσκεται ακόμη εκτός του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου – η μόνη χώρα στην Ευρώπη μαζί με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Λευκορωσία. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο, ο Δείκτης Οικονομικών Ελευθεριών υποδηλώνει ότι η Σερβία πρέπει να εφαρμόσει σε βάθος μεταρρυθμίσεις, κυρίως στον τομέα της δικαιοσύνης, της κρατικής διοίκησης και των επιχειρηματικών ρυθμίσεων.

Με λίγα λόγια, μιλάμε για ένα ογκώδες γραφειοκρατικό Δημόσιο, με παραλογισμούς που ακόμα και εμείς στην Ελλάδα μερικές φορές είναι αδύνατον να καταλάβουμε.

Για να γίνει κατανοητό, φέρνουμε ένα παράδειγμα:

Κατά την εισαγωγή σωλήνων υδροδότησης από ευρωπαϊκή χώρα με πλήρη πιστοποιητικά συμμόρφωσης, ποιότητας κ.λπ., ο εισαγωγέας πληρώνει παράβολο 100 ευρώ περίπου, για τον εκ νέου υγειονομικό έλεγχο από τη σερβική δημόσια υπηρεσία. Και αυτό ανά φορτίο, παρακαλώ.

Εντύπωση προκαλεί όμως ότι σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Σερβίας (RZS) το ΑΕΠ της χώρας αυξήθηκε κατά 1,2% το πρώτο τρίμηνο του έτους, ενώ η προβλεπόμενη αύξηση για το 2021 ανέρχεται σε 6% εκατό. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία το σερβικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,1% το 2020.

Αυτό οφείλεται βασικά σε δύο τομείς της οικονομίας, την ενέργεια και τις κατασκευές. Το ΑΕΠ της Σερβίας αυξήθηκε κατά 1,1% το 2020. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ενέργεια και τις κατασκευές. Με προπύργιο οικοδομικών κατασκευών το έργο «Βελιγράδι στο νερό», στην πρόσοψη του ποταμού Σάβα και μέτωπο προς το Νέο Βελιγράδι, κατασκευάζεται η νέα μορφή του Βελιγραδίου. Φαραωνικά έργα που αρχικά σήκωσαν τεράστιες αντιδράσεις έχουν σήμερα παρασύρει την οικονομία προς τα πάνω.

Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Σερβίας, τον περασμένο Μάρτιο εκδόθηκαν συνολικά 2.029 κατασκευαστικές άδειες στη Σερβία, σημειώνοντας ετήσια αύξηση κατά 19,8%. Το 79,2% αφορά άδειες για κτήρια, από τα οποία το 68,4% είναι οικιστικά. Από τις λοιπές κατασκευές, η πλειονότητα (73,8%) αφορά άδειες για αγωγούς, καθώς και έργα επικοινωνιών και ηλεκτρισμού.

Αν και ένα σημαντικά μεγαλύτερο μέρος των ακινήτων στη Σερβία καταβάλλεται σε μετρητά, τα στεγαστικά δάνεια αυξάνονται συνεχώς. Το πρώτο εξάμηνο του περασμένου έτους, υπό την επιρροή της πανδημίας, η πτώση στην αγορά ακινήτων ήταν βραχύβια, σύμφωνα με την Ένωση Σερβικών Τραπεζών, η οποία προσθέτει ότι η αγορά ανέκαμψε πολύ πιο γρήγορα από ό,τι αναμενόταν για το διάστημα Ιούνιος-Δεκέμβριος 2020. Τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους το συνολικό χρέος για στεγαστικά δάνεια ανήλθε σε 4,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό είναι σχεδόν 15% περισσότερο από ό,τι την ίδια περίοδο πέρυσι και 1,5 % περισσότερο από έναν μήνα νωρίτερα, σύμφωνα με την Ένωση Σερβικών Τραπεζών.

Στον τομέα της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και η Erste Bank εξασφάλισαν χρηματοδότηση ύψους 10 εκατ. ευρώ για επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση κτηρίων στη Σερβία. Η Erste Bank θα εκδώσει δάνεια και οι χρήστες θα έχουν δικαίωμα επιστροφής έως και 20% του συνολικού ποσού της επένδυσής τους. Η χρηματοδότηση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος «Green Economy Financing Facility» (GEFF) για τα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο υποστηρίζει επενδύσεις σε ενεργειακή απόδοση με τα συνολικά κεφάλαια να ανέρχονται σε 135 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από την ΕΕ, το Επενδυτικό Πλαίσιο για τα Δυτικά Βαλκάνια (WBIF) και την Αυστρία και αποτελεί μέρος ενός περιφερειακού προγράμματος ενεργειακής απόδοσης στα Δυτικά Βαλκάνια. Σύμφωνα με την ΕΤΑΑ, μέχρι στιγμής πάνω από 2.200 νοικοκυριά στη Σερβία έχουν βελτιώσει την ενεργειακή απόδοση των σπιτιών τους με τη βοήθεια των δανείων του GEFF, ενώ οι συνολικές επενδύσεις έχουν ξεπεράσει τα 7,6 εκατ. ευρώ.

Η υπουργός Ορυχείων και Ενέργειας, Ζόρανα Μιχάιλοβιτς,ανακοίνωσε επίσης ότι σύμφωνα με τον παρόντα προγραμματισμό θα δημοσιεύονται κάθε χρόνο τρεις αντίστοιχες προσκλήσεις κινήτρων, ύψους 150 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με την ίδια, οι ενεργειακοί νόμοι που εγκρίθηκαν την περασμένη άνοιξη δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την απλοποίηση της διαδικασίας εγκατάστασης ηλιακών συλλεκτών, η οποία πλέον ολοκληρώνεται σε τέσσερα βήματα. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στον κατασκευαστικό τομέα, όταν αναθεωρήθηκε η διαδικασία έκδοσης οικοδομικών αδειών, το 2018.

Το Εκτελεστικό Συμβούλιο της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας (NBS) αποφάσισε την Πέμπτη 9 Σεπτεμβρίου να διατηρήσει το επιτόκιο αναφοράς στο 1%. Η απόφαση του Συμβουλίου βασίστηκε κυρίως στις ευνοϊκές εγχώριες οικονομικές τάσεις, καθώς και στο γεγονός ότι η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ κατά 7,6% το πρώτο εξάμηνο του έτους ξεπέρασε τις αρχικές προσδοκίες, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της NBS.