Οδυσσέας Ζώρας,

πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

συνέντευξη στον Απόστολο Λακασά

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2022, τ.1014

EKΠΑΙΔΕΥΣΗ

«Σε πολλά μέρη του κόσμου άνθρωποι πανεπιστημιακής εκπαίδευσης μπορούν να αλλάξουν κατεύθυνση στην επαγγελματική τους πορεία έως και 15 φορές» λέει στην Οικονομική Επιθεώρηση ο Οδυσσέας Ζώρας, πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. «Το ΕΑΠ προσφέρει αυτή τη δυνατότητα ειδικής εκπαίδευσης γι’ αυτές τις αλλαγές. Τελευταία μάλιστα αναπτύσσουμε με γοργούς ρυθμούς και τα σύντομα προγράμματα σπουδών και επιμόρφωσης. Ήδη υπάρχουν 14 ενεργά προγράμματα και 25 βρίσκονται στη διαδικασία της αξιολόγησης», παρατηρεί ο ίδιος για το ίδρυμά του, το οποίο συμπληρώνει φέτος 30 χρόνια πορείας. Μάλιστα, καθώς το ΕΑΠ έχει δίδακτρα και είναι το μόνο αυτοχρηματοδοτούμενο ίδρυμα της χώρας, καλύπτοντας ιδίοις πόροις όλες τις λειτουργικές, διοικητικές, ακαδημαϊκές και διδακτικές ανάγκες του, ο Ο. Ζώρας προτείνει «το αποδεδειγμένα πετυχημένο οικονομοτεχνικό μοντέλο που εφαρμόζεται στο ΕΑΠ, πολύ σύντομα να υιοθετηθεί και να εφαρμόζεται από όλα τα πανεπιστήμια της χώρας. Άλλωστε, σε μεγάλο ποσοστό τα μεταπτυχιακά προγράμματα αλλά και τα ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα που έχουν πρόσφατα αναπτυχθεί και λειτουργήσει από τα συμβατικά πανεπιστήμια απαιτούν δίδακτρα».

 

Το ΕΑΠ συμπληρώνει 30 χρόνια ζωής το 2022. Ξεκίνησε για την παροχή σπουδών σε άτομα άνω των 25 ετών που δεν είχαν καταφέρει να εισαχθούν σε πανεπιστήμιο μετά το Λύκειο. Τριάντα χρόνια μετά, τι χαρακτήρα θεωρείται ότι πρέπει να έχουν οι σπουδές ενός ανοιχτού πανεπιστημίου;

Από το 1992, με την ψήφιση του ιδρυτικού νόμου του ΕΑΠ, έως το 2000, με την εισαγωγή των πρώτων 5.000 φοιτητών με τη διαδικασία της κλήρωσης, και το 2021 με τους πλέον των 50.000 φοιτητών του, το Πανεπιστήμιο κατάφερε να ισχυροποιήσει τη θέση του ανάμεσα στα άλλα ΑΕΙ της χώρας, προσφέροντας τη δυνατότητα φοίτησης σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες, επιβεβαιώνοντας συνεχώς ότι το ΕΑΠ δεν είναι άλλο ένα πανεπιστήμιο αλλά ένα άλλο πανεπιστήμιο. Σήμερα προσφέρει πληθώρα σύγχρονων, ποιοτικών σπουδών που αγγίζει όλα τα γνωστικά αντικείμενα, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα τον ανοικτό του χαρακτήρα, προσφέροντας εκτός από υποτροφίες αριστείας υποτροφίες κοινωνικού χαρακτήρα σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού. Το σημερινό προφίλ του ΕΑΠ έχει αλλάξει δραστικά, με τον μέσο όρο ηλικίας των φοιτητών του να μειώνεται συνεχώς. Πλέον βρίσκεται στις κύριες επιλογές των πολιτών, καθώς παρατηρείται έντονα ότι φοιτητές που έχουν σπουδάσει στα, ούτως αποκαλούμενα, συμβατικά πανεπιστήμια επιλέγουν τα μεταπτυχιακά του ΕΑΠ για να συνεχίσουν τις σπουδές τους.

 

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του ΕΑΠ και ποια τα μειονεκτήματα;

Το κύριο πλεονέκτημά του είναι η ευελιξία που του προσδίδει η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του. Το ΕΑΠ είναι ένα πανεπιστήμιο που το επιλέγουν οι ίδιοι οι φοιτητές, ένα πανεπιστήμιο όπου έχει τη δυνατότητα κάποιος να σπουδάσει, να ανοίξει τους ορίζοντές του και ταυτόχρονα να έχει έντονη επαγγελματική, κοινωνική και προσωπική ζωή. Στην ουσία, καθένας από τους πλέον των 50.000 φοιτητών μας έχει τη δυνατότητα να προσαρμόσει τις σπουδές του στον δικό του χώρο και χρόνο. Έτσι, οι φοιτητές μας δημιουργούν ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα σπουδών ή ακόμα και ένα εξατομικευμένο πανεπιστήμιο μέσα στον προσωπικό ή επαγγελματικό τους χώρο. Ωστόσο, παρόλο που το ΕΑΠ βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στις 5 πρώτες θέσεις μεταξύ των διεθνών κατατάξεων των Ανοικτών Πανεπιστημίων, εντούτοις, και λόγω αντικειμένου, χρειάζεται επιπλέον ενίσχυση και υποστήριξη στον τομέα της έρευνας τόσο οικονομικά όσο και διοικητικά/οργανωτικά.

 

Κάθε πότε αλλάζουν τα προγράμματα σπουδών του ΕΑΠ;

Σήμερα ζούμε τη «λυκειοποίηση» του ελληνικού πανεπιστημίου, οπότε το βάρος της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης έχει μεταφερθεί από τα προπτυχιακά προγράμματα στα μεταπτυχιακά. Και ενώ τα προπτυχιακά έχουν μικρό χρόνο απόκρισης στις απαιτήσεις της αγοράς, τα μεταπτυχιακά του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου προσαρμόζονται άμεσα σε αυτές. Έτσι, στο ΕΑΠ αναπτύσσονται νέα, υψηλού ακαδημαϊκού επιπέδου μεταπτυχιακά προγράμματα, σε μοντέρνα, υβριδικά γνωστικά αντικείμενα, τα οποία προσφέρονται στα ελληνικά ή τα αγγλικά.

Στα προπτυχιακά προγράμματα του ΕΑΠ γίνονται δεκτοί φοιτητές ποιας ηλικίας; Με το πτυχίο τους θα διεκδικήσουν μία θέση στην αγορά εργασίας, ανταγωνιζόμενοι τους αποφοίτους των δημόσιων ΑΕΙ. Μήπως με τον τρόπο αυτό έχουμε το πρώτο ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Ελλάδα με «ιδιοκτήτη» το Δημόσιο;

Στα προπτυχιακά γίνονται δεκτοί όλοι όσοι επιθυμούν να τα παρακολουθήσουν, με μοναδική απαίτηση να έχουν απολυτήριο Λυκείου. Το πτυχίο που λαμβάνουν οι φοιτητές του ΕΑΠ είναι απολύτως ισότιμο με όλα τα πτυχία των συμβατικών πανεπιστημίων. Η διαφοροποίηση του ΕΑΠ έγκειται στο γεγονός ότι είναι μεν κρατικό πανεπιστήμιο, αλλά όχι κρατικοδίαιτο – έχει μηδενική κρατική επιχορήγηση. Είναι το μόνο αυτοχρηματοδοτούμενο ίδρυμα της χώρας. Κατά την άποψή μου, το αποδεδειγμένα πετυχημένο οικονομοτεχνικό μοντέλο που εφαρμόζεται στο ΕΑΠ σήμερα πρέπει πολύ σύντομα να υιοθετηθεί και να εφαρμόζεται από όλα τα πανεπιστήμια της χώρας. Άλλωστε, σε μεγάλο ποσοστό τα μεταπτυχιακά αλλά και τα ξενόγλωσσα προπτυχιακά που έχουν πρόσφατα αναπτυχθεί και λειτουργήσει από τα συμβατικά πανεπιστήμια απαιτούν δίδακτρα.

 

Πρόσφατα ενδιαφερόμενος για ένα πρόγραμμα του ΕΑΠ μού είπε πως θα το επιλέξει για να πάρει επιπλέον μοριοδότηση, ώστε κατόπιν να ενισχύσει τις πιθανότητές του για μία θέση στο Δημόσιο. Αναρωτιέμαι εάν αυτός ο λόγος υπηρετεί τη φιλοσοφία του ανοιχτού πανεπιστημίου. Τι λέτε;

Πιστεύω ότι όλοι οι λόγοι οι οποίοι σχετίζονται με την επιθυμία ακαδημαϊκής/πανεπιστημιακής εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου είναι και πρέπει να είναι για όλα τα πανεπιστήμια αποδεκτοί, διότι τελικά βελτιώνουν σε ευρεία κλίμακα το μορφωτικό επίπεδο της χώρας. Το ΕΑΠ παρέχει τη δυνατότητα εκπαίδευσης σε όλους, αποβλέπει στην επιμόρφωση του ατόμου χωρίς να διακόψει την επαγγελματική του απασχόληση και να μεταβάλει ριζικά τον τρόπο ζωής του. Έτσι, ως βασική αποστολή του προβλέφθηκε ευθύς εξαρχής, η συνεχής επιμόρφωση και μετεκπαίδευση των πολιτών. Και τούτο με μορφές εκπαίδευσης που δεν απαιτούν αναγκαίως συνεχή παρακολούθηση.

Σε πολλά μέρη του κόσμου άνθρωποι πανεπιστημιακής εκπαίδευσης μπορούν να αλλάξουν κατεύθυνση στην επαγγελματική τους πορεία έως και 15 φορές. Το ΕΑΠ προσφέρει αυτή τη δυνατότητα ειδικής εκπαίδευσης γι’ αυτές τις αλλαγές. Τελευταία μάλιστα αναπτύσσουμε με γοργούς ρυθμούς και τα σύντομα προγράμματα σπουδών και επιμόρφωσης (microcredentials). Ήδη υπάρχουν 14 ενεργά προγράμματα και 25 βρίσκονται στη διαδικασία της αξιολόγησης.

 

Τα τελευταία χρόνια και στα συμβατικά πανεπιστήμια έχουν αναπτυχθεί εξ αποστάσεως μεταπτυχιακά προγράμματα. Κρίνετε ότι «απειλούν» το ΕΑΠ;

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο πρωτοπορεί τόσο στις μεθόδους της εξ αποστάσεως διδασκαλίας όσο και της εκπαίδευσης. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η εξ αποστάσεως διδασκαλία που εφαρμόσθηκε εξ ανάγκης στην περίοδο της πανδημίας από τις εκπαιδευτικές δομές δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση που αναπτύσσεται στο ΕΑΠ. Αυτή είναι και η κύρια διαφορά του με τα συμβατικά πανεπιστήμια. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί μία ειδικής κουλτούρας και φιλοσοφίας εκπαίδευση, αποτελώντας έναν ολόκληρο ερευνητικό κλάδο της επιστήμης της αγωγής. Αποτελεί μια παιδαγωγική μέθοδο η οποία βασίζεται στις έννοιες της αλληλεπίδρασης, της καθοδήγησης και της δημιουργίας/ανάπτυξης κατάλληλου αλληλεπιδραστικού εκπαιδευτικού υλικού και ειδικά ανεπτυγμένων συγγραμμάτων. Η ίδια υπήρχε πολύ πριν από τη δημιουργία του παγκόσμιου ιστού ή την ευρεία χρήση των προσωπικών ηλεκτρονικών υπολογιστών. Χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί, αλλά τα θεμέλιά της βρίσκονται στις έννοιες της Παιδαγωγικής. Συνεπώς, τα συμβατικά πανεπιστήμια θέλουν χρόνο, οικονομικούς πόρους και τεχνογνωσία ώστε να προχωρήσουν και να εφαρμόσουν την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, όπως κάνει το ΕΑΠ.

 

Πρόσφατα το ΕΑΠ ανέλαβε την ευθύνη της διοργάνωσης του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Ανοικτών Πανεπιστημίων για το 2022. Σε ποιες θεματικές θα κινηθεί το συνέδριο;

Αυτό είναι μια μεγάλη αναγνώριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ταυτόχρονα μια μεγάλη πρόκληση για το ΕΑΠ. Αποτελεί ένα πολύ σημαντικό γεγονός τόσο σε ακαδημαϊκό και οργανωτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο διεθνοποίησης και ανοικτότητας του ιδρύματός μας. Ο κύριος άξονας στον οποίο θα κινηθεί το συνέδριο είναι «Leadership in distance learning, research and mentoring», τονίζοντας έτσι το ηγετικό προφίλ του Πανεπιστημίου στα ακαδημαϊκά και τεχνολογικά θέματα και –γιατί όχι;– και σε θέματα εξ αποστάσεως έρευνας.

 

Υπήρξατε πρύτανης του Παν. Κρήτης, το οποίο έχει καταταχθεί μεταξύ των καλύτερων ΑΕΙ της Ευρώπης με ηλικία κάτω των 50 ετών. Τώρα περάσατε στην ηγεσία του ΕΑΠ. Ποιες διαφορές έχουν οι δύο θέσεις;

Η θητεία μου σε διάφορες διοικητικές θέσεις στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (πρόεδρος Τμήματος, κοσμήτορας σχολής), με αποκορύφωμα αυτήν του πρύτανη του ιδρύματος, πέραν της εξαιρετικής τιμής που μου αποδόθηκε με αυτές, υπήρξε ένας από τους λόγους της ανάθεσης της διοίκησης του ΕΑΠ από την υπουργό Παιδείας. Προφανώς, η εμπειρία από τη διοίκηση ενός από τα κορυφαία ΑΕΙ της χώρας είναι πολύτιμη, ωστόσο η διοίκηση ενός ολοένα και περισσότερο αναπτυσσόμενου ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος είναι το ίδιο απαιτητική. Σε κάθε δε περίπτωση, είναι κοινή η ανάγκη για την προσαρμογή στα συστήματα εκπαίδευσης, διοίκησης, χρηματοδότησης και ανάπτυξης των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, που αλλάζουν ραγδαία σε παγκόσμιο επίπεδο. Έτσι, και η ευθύνη της διοίκησης του ΕΑΠ δεν διαφέρει από αυτήν του Πανεπιστημίου Κρήτης. Αποτελεί δε για μένα ένα ακόμα στοίχημα που κερδίζεται καθημερινά.


Η ταυτότητα του ΕΑΠ

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) αποτελεί το 19ο πανεπιστήμιο της χώρας. Στο ΕΑΠ οργανώνονται προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, 51 μεταπτυχιακά, 14 σύντομα προγράμματα σπουδών και ένα ειδικό πρόγραμμα σπουδών. Στο ίδρυμα σπουδάζουν περίπου 21.000 προπτυχιακοί φοιτητές και 29.000 μεταπτυχιακοί. Διδάσκουν 42 μόνιμοι καθηγητές και περίπου 2.600 μέλη Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΣΕΠ).

Οδυσσέας Ζώρας

O Οδυσσέας Ζώρας είναι πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ), διευθυντής Κλινικής Χειρουργικής Ογκολογίας Metropolitan Hospital και καθηγητής Χειρουργικής Ογκολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Διετέλεσε πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης και είναι συγγραφέας ή συν-συγγραφέας σε περισσότερες από 130 επιστημονικές δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά.