Αρχείο Βοβολίνη

Αρχείο Βοβολίνη

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tο Αρχείο Βοβολίνη διανύει ήδη είκοσι χρόνια στην υπηρεσία της έρευνας (έτος ίδρυσης: 1997) και θεωρείται από τις πιο σημαντικές πηγές της οικονομικής και εν γένει της ελληνικής ιστορίας, καθώς καθρεπτίζει μια ολόκληρη εποχή περίπου 150 χρόνων, αναδεικνύοντας άγνωστες πτυχές της συγκρότησης του ελληνικού κράτους.

 

Ο βασικός κορμός του Αρχείου αποτελείται από τεκμήρια που παρήγαν οι αδελφοί Βοβολίνη, οι οποίοι ήταν άλλωστε γνώστες στις διαδικασίες συλλογής πληροφοριών και διατήρησης αρχείου.

 

Στα μέσα  της δεκαετίας του 1950 ο δημοσιογράφος και πολιτικός Κωνσταντίνος Α. Βοβολίνης ξεκίνησε να συλλέγει υλικό και να συγκροτεί βιογραφίες οικονομικών παραγόντων, καθώς και πολιτικών και επιστημόνων. Λίγο αργότερα, ο αδελφός του, εκδότης και διευθυντής του περιοδικού Βιομηχανική Επιθεώρησις Σπύρος Α. Βοβολίνης , ανέλαβε την προώθηση αυτών των βιογραφιών, εκδίδοντας το Μεγάλο Ελληνικό Βιογραφικό Λεξικό (Μ.Ε.Β.Λ.) μέσω του -84χρονου περιοδικού του, της Βιομηχανικής Επιθεώρησης (το οποίο πλέον κυκλοφορεί με την επωνυμία Οικονομική Επιθεώρηση).

Το πολύτιμο Μέγα Βιογραφικό Λεξικό αποτελείται από 5 τόμους (3.336 σελίδες) και περιέχει 400 βιογραφίες συνολικά. Ενδεικτικά, έχουν βιογραφηθεί οι οικογένειες Αιγινίτη, Βαρβάκη, Ευταξία, Ζάππα, Παπαστράτου και πολλές άλλες. Ο πλούτος των πληροφοριών που παρέχεται σήμερα από το Λεξικό για φορείς, άτομα, οργανισμούς, θεσμούς, επιχειρήσεις ή και για το κράτος αποτελεί δώρο προς την επιστημονική κοινότητα. Συγκεκριμένα, στο «Αρχείο Προφορικών Μαρτυριών», έχει διασωθεί και μπορεί κανείς να βρει πλούσιο και πολύτιμο υλικό όπως συνεντεύξεις από επιχειρηματίες, στελέχη διαφόρων εταιρειών, πολιτικούς και επιστήμονες. Μεταξύ αυτών αναφέρονται ο αρχιτέκτονας-ακαδημαϊκός Παύλος Μυλωνάς (1915-2005), οι επιχειρηματίες (που διετέλεσαν και πρόεδροι του ΣΕΒ) Δημήτρης Μαρινόπουλος (1919-2010), Θεόδωρος Παπαλεξόπουλος, Ιάσων Στράτος, Στέλιος Αργυρός, Ανδρέας Κανελλόπουλος, η επιχειρηματίας Καίτη Κυριακοπούλου κ.ά.Το γεγονός μάλιστα ότι έλειπε μια συστηματική βιβλιογραφία όσο και αρχεία που αφορούσαν την οικονομική ιστορία της Ελλάδας και την εξέλιξή της αποτελούσε ιδιαίτερη επιχειρηματική και εκδοτική πρωτοβουλία που ήταν πρωτοποριακή για την εποχή, δεδομένου ότι τότε έλειπε κάθε ανάλογο πρότυπο και υπήρχε ανεπάρκεια πηγών και υλικού. Αξίζει να αναφερθεί ότι η προσπάθεια για την έκδοση του Μ.Ε.Β.Λ. πραγματοποιούνταν χωρίς την οικονομική υποστήριξη άλλων φορέων. Το έργο ζωής του Κωνσταντίνου Βοβολίνη άρχισε σταδιακά να κυκλοφορεί από το 1958 έως το 1962, οπότε και διακόπηκε λόγω οικονομικών δυσχερειών. Ωστόσο, ο Κ. Βοβολίνης συνέχισε τη συλλογή στοιχείων για αρκετά ακόμη χρόνια, εμπλουτίζοντας συνεχώς το Αρχείο. Ήλπιζε την επανακυκλοφορία του Μ.Ε.Β.Λ. σε κάποια ευνοϊκή χρονική στιγμή. Συνέχισε, λοιπόν, να γράφει, να αποδελτιώνει και να συγκεντρώνει αρχειακό υλικό έως και το 1968, το οποίο όμως παρέμενε επί χρόνια αναξιοποίητο και διάσπαρτο σε αποθηκευτικούς χώρους, γεγονός που οφείλεται κυρίως στον ξαφνικό θάνατο του Κ. Βοβολίνη, το 1970.

Το 1994 πλέον, εντοπίστηκαν τα πρώτα αποκόμματα της ενότητας και άρχισαν να καταγράφονται και να ταξινομούνται. Από το 1997 (που εκδόθηκε ο πρώτος κατάλογος του Αρχείου από την καθηγήτρια Ανθρωπιστικών Σπουδών στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μαργαρίτα Δρίτσα, και την ιστορικό Γεωργία Μ. Πανσεληνά), τα σπάνια τεκμήρια του Αρχείου ήταν διαθέσιμα στην επιστημονική έρευνα.  Ωστόσο, ο εντοπισμός υλικού και οι αρχειακές εργασίες συνεχίστηκαν επί μία δεκαετία από την Γ. Πανσεληνά, συγκροτώντας τον πλήρη ηλεκτρονικό κατάλογο των 2.500 και πλέον φακέλων και τεκμηριώνοντας περί τα 10.000 λήμματα.

Σταθμός στην ιστορία του Αρχείου είναι η μεταφορά της σειράς Μέγα Ελληνικόν Βιογραφικόν Λεξικόν (ΜΕΒΛ), του αρχείου Κωνσταντίνου Βοβολίνη, την 1η Φεβρουαρίου 2012, στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών. Σκοπός αυτής της απόφασης ήταν η ευρύτερη αξιοποίηση του πολύτιμου αυτού υλικού σε διεθνές επίπεδο, σε μια εποχή μάλιστα όπου η Ελλάδα και η ελληνική οικονομία βρίσκονται στη δίνη της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης, σηματοδοτώντας νέες προσαρμογές και στον τομέα του πολιτισμού και της επιστημονικής έρευνας.

Από το Μάρτιο του 2012, οι 2.654 φάκελοι του αρχείου του ΜΕΒΛ που βρίσκονται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη είναι προσβάσιμοι και στην διάθεση των ερευνητών. Καθηγητές Πανεπιστημίων, εκπαιδευτικοί, αρχειονόμοι, φιλόλογοι, ιστορικοί, διδακτορικοί φοιτητές, δημοσιογράφοι, συγγραφείς, αρχιτέκτονες και άλλοι ερευνητές έχουν συμβουλευτεί το αρχείο αυτό για τη συγγραφή μονογραφίας, άρθρων, διδακτορικών διατριβών, προσωπικών ερευνών, τραπεζικών υποθέσεων και εργασιών. Σήμερα, με αυτόν τον πληροφοριακό πλούτο, το Αρχείο του Μ.Ε.Β.Λ θεωρείται από τις πιο σημαντικές πηγές βιογραφικών δεδομένων στον ελλαδικό χώρο. Οι 2.656 φάκελοι του Μ.Ε.Β.Λ περιλαμβάνουν υλικό για προσωπικότητες της οικονομικής, της πολιτικής και της επιστημονικής ζωής της Ελλάδας – υλικό που είχε συγκεντρωθεί για τη συγγραφή βιογραφιών, οι οποίες θα αποτύπωναν τη δραστηριότητά τους στη δημόσια σκηνή. Ορισμένοι φάκελοι περιέχουν μικρότερες ή μεγαλύτερες βιογραφίες/ μονογραφίες για μεμονωμένες προσωπικότητες ή για ολόκληρες οικογένειες, γραμμένες είτε σε πρόχειρη μορφή είτε σε πιο επεξεργασμένα κείμενα, από τα οποία λείπει μόνο η τελική επιμέλεια πριν αποκτήσουν τη μορφή του έτοιμου προς έκδοση χειρογράφου. Οι φάκελοι αφορούν σπουδαίες προσωπικότητες όπως τους Γ. Μ. Βιζυηνό,  Ι. Δραγούμη, Κ.Π. Καβάφη, Γ. Καββαδία, Κ. Κανάρη, Ι. Καποδίστρια, Φ. Κόντογλου, Α. Κοραή και άλλες. Συμπερασματικά, όπως αναφέρει η Κ. Δρίτσα τα στοιχεία και το είδος πληροφοριών που συλλεγόταν δεν περιορίζονταν στα κεντρικά πρόσωπα, αλλά επεκτείνονταν στο παρελθόν στην οικογενειακή τους προέλευση, ενώ δεν παραγνωριζόταν ούτε η οριζόντια διάσταση των οικογενειών, δηλαδή οι συγγένειες, φιλίες και οι γνωριμίες τους. Οι πληροφορίες που περιέχονται στο αρχείο ή στις βιογραφίες είναι εγκυρότερες και ακριβέστερες από αυτές που δημοσιεύονταν στον τύπο εκείνης της εποχής κι αυτό λόγω του ότι ο Κ. Βοβολίνης την περίοδο εκπόνησης των ερευνών του πολιτευόταν στον Πειραιά και έτσι μπορούσε να συλλέξει περισσότερες λεπτομέρειες για τους επιχειρηματίες της πόλης που ήταν μέχρι τότε άγνωστες και με πολλές ανακρίβειες.

Εκτός από τους φακέλους, το αρχειακό υλικό αποτελείται επίσης από έγγραφα, από πρόχειρες αλλά και πιο επεξεργασμένες σημειώσεις, επιστολές, σημειώματα, αποκόμματα δελτίων τύπου, δημοσιεύσεις, φωτογραφίες, σκίτσα, σχέδια, φυλλάδια και άλλα. Επιπλέον, στη σειρά Μ.Ε.Β.Λ. εντάχθηκε, ταξινομήθηκε και κωδικοποιήθηκε σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο Αρχειακής Περιγραφής (ΔΙ.Π.Α.Π. Γ) και την τυποποιημένη αρχειακή περιγραφή (E.A.D) το σύνολο του αρχειακού υλικού που αφορά στο Λεξικόν: από σημειώματα, πρόχειρα σχεδιάσματα λογοτύπων, υποδείξεις για την τυπογραφική διόρθωση και το κασέ έως προσχέδια της διαφημιστικής καμπάνιας, αποδελτιώσεις του Κ. Βοβολίνη, τις πηγές του, τις επαφές που πραγματοποίησε, τις βιβλιοθήκες που επισκέφτηκε, εισερχόμενη αλληλογραφία με κρίσεις, αλλά και εξερχόμενη για την προώθηση του Μ.Ε.Β.Λ, τα αποτελέσματα της τεκμηρίωσης και της επεξεργασίας του υλικού, καθώς και όλα τα εργαλεία έρευνας. Στην Υποσειρά Κρίσεις της σειράς Μ.Ε.Β.Λ. περιλαμβάνονται αλληλογραφίες με διάφορα σχόλια και κριτικές όπως για παράδειγμα η αλληλογραφία για την 30ετία του περιοδικού το 1964 και η βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών.

Το Μέγα Ελληνικόν Λεξικόν (ΜΕΒΛ) δωρήθηκε στα Αρχεία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης από την εκδότρια και κόρη του Κωνσταντίνου Βοβολίνη, Αλεξάνδρα Κ. Βοβολίνη. Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη αποτελεί έναν από τους εθνικούς θησαυρούς της Ελλάδας. Θεωρείται ένα διεθνώς αναγνωρισμένο κέντρο μελέτης της ελληνικής ιστορίας, λογοτεχνίας και τέχνης. Διαθέτει πλούσια και μοναδική συλλογή, με σπάνιο υλικό σχετικό με την Ελλάδα, δεδομένου ότι ο Γεώργιος Γεννάδιος οραματιζόταν την Ελλάδα σαν μία συνέχεια, από την αρχαιότητα ως τις μέρες του. Ανάμεσα στη συλλογή περιλαμβάνονται 120.000 τόμοι βιβλίων, σπάνιες βιβλιοδεσίες, ερευνητικό υλικό, χειρόγραφα, ψηφιακό υλικό όπως χειρόγραφα, καθώς και αρχεία και έργα τέχνης που αναδεικνύουν την ελληνική παράδοση και τους γείτονες πολιτισμούς από τα παλαιότερα χρόνια έως τη σύγχρονη εποχή.

 

 

Η ταξινόμηση του Αρχείου ακολουθεί ακριβώς την επαγγελματική και τη δημόσια δράση των αδελφών Βοβολίνη. Εκτός από τις σειρές που περιέχουν τεκμήρια της προσωπικής/οικογενειακής τους ζωής, οι διακριτές ενότητες του Αρχείου συνοψίζονται στις εξής:

 

  • -Υπο-αρχείο Κωνσταντίνου Βοβολίνη
  • -Υπο-αρχείο Σπύρου Βοβολίνη

 

Τέλος, τμήμα του Αρχείου αποτελεί η Βιβλιοθήκη οργανωμένη με το Σύστημα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών ΑΒΕΚΤ 5.6 του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης: διαθέτει παλαιές και σύγχρονες εκδόσεις, ενώ ταυτόχρονα εμπλουτίζεται με βιβλία, κυρίως, ιστορικού και οικονομικού περιεχομένου.

 

Το Αρχείο Βοβολίνη αποτελεί μέλος της Διεθνούς Επιτροπής για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς (The International Committee for the Conservation of Industrial Heritage, TICCIH) - Ελληνικό Τμήμα από το 2000.

 

Το Αρχείο συγκαταλέγεται στα εγγεγραμμένα μέλη της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας από το 2004, καθώς και του Ελληνικού Ίδρυματος Ιστορικών Μελετών (ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ.) από το 2009.

 

Στο πλαίσιο των συστηματικών δράσεών μας για τη διάδοση του βιβλίου και την εξυπηρέτηση της επιστημονικής κοινότητας, οι Εκδόσεις Κέρκυρα-Economia Publishing και το Αρχείο Βοβολίνη εδώ και χρόνια καταθέτουν τεύχη από το περιοδικό Βιομηχανική Επιθεώρησις, καθώς και βιβλία-ημερολόγια από την εκδοτική παραγωγή του Ομίλου σε βιβλιοθήκες, αρχεία και ιδρύματα.

 

Το Αρχείο Βοβολίνη διαθέτει υλικό για την τεκμηρίωση και την εικονογράφηση επιστημονικών εκδόσεων, ερευνητικών προγραμμάτων, ενώ παράλληλα οργανώνει/συμμετέχει σε εκθέσεις και εκδηλώσεις.

 

Στην εικοσάχρονη διαδρομή του Αρχείου καταγράφονται οι εξής δράσεις: