Εθνική στρατηγική για την εξοικείωση των νέων με το επιχειρείν

Δημοσιεύτηκε από economia 14/10/2019 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Oκτώβριος 2019, τ. 987

του Γεωργίου Ι. Δουκίδη, Καθηγητή Ηλεκτρονικού Επιχειρείν, Διευθυντής Εργαστηρίου ELTRUN, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

 

 

 

 

 

 

 

Μελέτη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με την ΕΥ, της Endeavor και του Ελληνοαμερικανικού Επιμελητηρίου σε νέους/φοιτητές κατέγραψε ότι το 29% είναι θετικοί ή πολύ θετικοί απέναντι στην επιχειρηματικότητα. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό στοιχείο, αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι αντίστοιχα ποσοστά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν ξεπερνούν το 10%. Παρόλ’ αυτά, η νεανική επιχειρηματικότητα στη χώρα μας δεν έχει πολύ βάθος και καινοτόμα στοιχεία, το οποίο επιβεβαιώνεται από μελέτη του ΙΟΒΕ, που προσδιόρισε ότι το 41% των επιχειρηματιών αρχικών σταδίων στην Ελλάδα ξεκίνησαν ένα επιχειρηματικό εγχείρημα από ανάγκη, ενώ μόλις το 36% διέκριναν κάποια επιχειρηματική ευκαιρία. Επίσης, τρεις στους πέντε νέους επιχειρηματίες δήλωσαν ότι κανένας δυνητικός πελάτης δεν θα θεωρήσει τα προϊόντα/υπηρεσίες τους νέα και πρωτοποριακά, ενώ μόλις το 36% διαθέτει τουλάχιστον ένα πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

 

Σε μια αντίστοιχη έρευνα, η Endeavor προσδιόρισε ότι μόλις μία στις χίλιες νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι υψηλής επίδρασης (high impact), δηλαδή με καινοτόμα προϊόντα, εξωστρεφή δραστηριότητα, ενδιαφέρον για χρηματοδότηση από τρίτους, υψηλών δεξιοτήτων ανθρώπινο δυναμικό, τώρα και στο μέλλον, και γενικά με υψηλές προοπτικές ανάπτυξης. Αυτές οι νέες εταιρείες υψηλής επίδρασης είναι που δημιουργούν πραγματική προστιθέμενη αξία στην εθνική οικονομία και η εθνική στρατηγική θα πρέπει να επικεντρωθεί στο πώς θα βοηθηθούν οι νέοι επιστήμονες στη δημιουργία περισσοτέρων τέτοιων επιχειρηματικών εγχειρημάτων.

 

Παράλληλα, όμως, υψηλής ποιότητας επιστημονική έρευνα που πραγματοποιείται στην Ελλάδα προσδιορίζεται από τους 7.000 περίπου ερευνητές σε πάνω από 2.000 ερευνητικές ομάδες, εκ των οποίων τουλάχιστον 200 αποτελούν μέρος της ερευνητικής αριστείας σε παγκόσμιο επίπεδο στον εξειδικευμένο επιστημονικό κλάδο τους. Για παράδειγμα, στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Horizon 2020 η Ελλάδα κατατάχθηκε στην 11η θέση όσον αφορά τον αριθμό συμμετοχών και προϋπολογισμού, σε κοντινές θέσεις με ιδιαίτερα αναπτυγμένες χώρες, όπως η Φινλανδία, η Δανία και το Βέλγιο. Το πρόβλημα όμως είναι στην αξιοποίηση της έρευνας για δημιουργία καινοτόμων προϊόντων/υπηρεσιών. Για παράδειγμα, η Φινλανδία αποκτά ετησίως 1.000 περίπου ευρωπαϊκές πατέντες, ενώ η Ελλάδα μόλις 30-50. Παράλληλα, από τις 40 περίπου νέες καινοτόμες και υψηλές επίδρασης εταιρείες που δημιουργούνται ετησίως στην Ελλάδα μόνο 1-2 σχετίζονται με την αξιοποίηση επιστημονικής έρευνας.

 

Τα κύρια εμπόδια στο να γίνει ένας νέος επιστήμονας/ερευνητής επιτυχημένος επιχειρηματίας είναι η έλλειψη εκπαίδευσης και εξειδικευμένης τεχνογνωσίας σε θέματα επιχειρηματικότητας, η έλλειψη κεφαλαίων, η αβέβαιη οικονομική κατάσταση, η υπερβολική γραφειοκρατία και ο φόβος της αποτυχίας. Με βάση τα παραπάνω, προκύπτει ότι μία από τις βασικές κατευθύνσεις στις οποίες θα πρέπει να κινηθούν οι πρωτοβουλίες για την τόνωση της καινοτόμου-βιώσιμης-νέας επιχειρηματικότητας αφορά τον πανεπιστημιακό/ερευνητικό χώρο. Αυτό σχετίζεται με την αύξηση των ερεθισμάτων ώστε οι νέοι επιστήμονες με ταλέντο, μεράκι για δημιουργία και καινοτόμες ιδέες, να εξοικειωθούν περισσότερο και στην πράξη με το επιχειρείν, να προετοιμασθούν αρτιότερα και να αξιοποιήσου την γνώση που απέκτησαν ή τις καινοτομίες που δημιούργησαν στο πλαίσιο της υψηλής ποιότητας εφαρμοσμένης έρευνας που γίνεται στην ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση. Για την εκπλήρωση των παραπάνω στόχων, προτείνονται οι παρακάτω εξειδικευμένες δράσεις, στο πλαίσιο όμως μιας οργανωμένης εθνικής στρατηγικής.

 

  1. Προώθηση συνεργασίας νέων επιστημόνων και ερευνητών μεταξύ διαφορετικών πανεπιστημίων/σχολών και εκπαιδευτικών κατευθύνσεων εντός και εκτός Ελλάδας μέσω προγραμμάτων match-and-develop, bootcamp επιχειρηματικότητας, διαγωνισμών, hackathon κ.λπ., έτσι ώστε να προωθηθεί η συνεργασία αλλά και η εξοικείωση με την επιχειρηματική πραγματικότητα. Αυτό θα επιτρέψει σε ερευνητές με καινοτόμες ιδέες να ασχοληθούν αποκλειστικά με την έρευνά τους και την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων/υπηρεσιών και να βοηθηθούν από πιο ειδικούς στην επιχειρηματική οργάνωση και λειτουργία.
  2. Δημιουργία ενός εθνικού προγράμματος χρηματοδότησης σποράς (seed funding) για τις εκατοντάδες πλέον επιχειρηματικές ιδέες που προκύπτουν ετησίως από ερευνητές/επιστήμονες, που όμως λόγω έλλειψης της σχετικής χρηματοδότησης «σβήνουν», χωρίς να έχουν τους πόρους για 1-2 χρόνια ώστε να δημιουργήσουν το πρωτότυπο προϊόν τους και να προχωρήσουν στα επόμενα αναπτυξιακά βήματα.
  3. Δημιουργία υβριδικών θερμοκοιτίδων των πανεπιστημίων με κλαδικούς/χρηματοδοτικούς φορείς που θα ενισχύσουν τη χρηματοδότηση, την ανάπτυξη και την εξωστρέφεια των νέων επιχειρηματικών σχημάτων. Η πρόσφατη δημιουργία εξειδικευμένων funds (στο πλαίσιο του Equifund της ελληνικής κυβέρνησης και του EIF), που επικεντρώνονται στα αρχικά στάδια της καινοτόμου επιχειρηματικής δραστηριότητας, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.
  4. Συμμετοχή των ΑΕΙ στους κόμβους επιχειρηματικότητας και αξιοποίηση της εξειδικευμένης γνώσης των ακαδημαϊκών εργαστηρίων, για μεταφορά των αναγκών των επιχειρήσεων στις εκπαιδευτικές αίθουσες και τα εργαστήρια, τη δημιουργία συνεργασιακών δομών για εφαρμοσμένα ερευνητικά έργα, τη χρηματοδότηση διδακτορικών διατριβών κ.λπ. Η σύμπραξη αυτή θα επιτρέψει την περαιτέρω αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της υψηλού επιπέδου εφαρμοσμένης έρευνας που πραγματοποιείται στα ελληνικά πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην προτυποποίηση, κατοχύρωση και αξιοποίησή τους.
  5. Αξιοποίηση των υψηλού επιπέδου Ελλήνων επιστημόνων/ερευνητών της διασποράς μέσω ειδικών κινήτρων για τη μεταφορά καινοτόμων δράσεών τους στην Ελλάδα, ή της δημιουργίας δικτύων συνεργασίας με αντίστοιχες συμπληρωματικές πρωτοβουλίες στη χώρα μας για προσέλκυση τμημάτων R&D μεγάλων διεθνών εταιρειών. Αυτά τα διεθνή κέντρα έρευνας και ανάπτυξης ανατροφοδοτούν και δημιουργούν win-win σχέσεις με την τοπική καινοτόμο επιχειρηματικότητα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Ισραήλ, όπου λειτούργησαν σαν επιταχυντές για να αναπτυχθεί η τοπική καινοτόμος επιχειρηματική κοινότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.
  6. Σύσταση κόμβων μεταφοράς τεχνολογίας στα πανεπιστήμια/ερευνητικά κέντρα για δημιουργία πατεντών και κατοχύρωση της πνευματικής ιδιοκτησίας (technology transfer hubs), δημιουργία του θεσμικού/διοικητικού πλαισίου αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (spinoffs, spinouts) και προώθηση τους στη διεθνή αγορά. Αυτό θα επιτρέψει την προσέλκυση των αναγκαίων ιδιωτικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση της περαιτέρω έρευνας με γνώμονα την πρακτική επίδραση και χρησιμότητα στην κοινωνία και οικονομία.
  7. Καθιέρωση νέας μορφής επιχειρηματικής οντότητας αποκλειστικά για ερευνητές, ως συνέχεια της εταιρικής μορφής των ΙΚΕ, με κύριο χαρακτηριστικό το χαμηλό ρίσκο ως προς τις διαδικασίες δημιουργίας, λειτουργίας, παύσης, με στόχο την πρακτική εξοικείωση με την επιχειρηματική δράση των νέων επιστημόνων που θέλουν να ρισκάρουν στον επιχειρηματικό στίβο.
  8. Το ισχύον πλέον πλαίσιο λειτουργίας των ΕΛΚΕ (διοικητικές δομές διαχείρισης των R&D έργων στα ΑΕΙ) είναι τελείως αναχρονιστικό, γραφειοκρατικό και συγκεντρωτικό. Είναι ουσιαστική τροχοπέδη στην ερευνητικη αριστεία των ΑΕΙ και προτείνεται η επαναφορά στο παλαιό σύστημα ή/και αναβάθμιση των ‘εταιριών αξιοποίησης της περιουσίας’ που ως ΝΠΙΔ έχουν την αναγκαία ευελιξία αλλά και ουσιαστικές δομές ελέγχου (external auditors). Παράλληλα θα πρέπει οι νέοι ερευνητές (υποψήφιοι διδάκτορες και μετά-διδάκτορες) να αντιμετωπίζονται φορολογικά όχι ως στελέχη επιχειρήσεων (όπως συμβαίνει τώρα) αλλά στα πλαίσια ερευνητικών υποτροφιών που προσδιορίζει ένα πιο φιλικό και δίκαιο εργασιακό περιβάλλον που θα ανατρέψει την φυγή τους στο εξωτερικό (brain-drain).

Αφήστε ένα σχόλιο