Τουλάχιστον 3 χαρακτήρες

«Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΩΠΑΙΝΕΙ»: ΜΝΗΜΗ ΣΑΚΗ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΑ

«Η ιστορία που δεν σωπαίνει»: μνήμη Σάκη Καράγιωργα
Φωτ. Max Priess / Unsplash
Σαράντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Σάκης Καράγιωργας παραμένει σημείο αναφοράς μιας άλλης ακαδημαϊκής και πολιτικής ηθικής. Μια εκδήλωση στο Πάντειο ανέδειξε το έργο, τη στάση ζωής και την επίμονη επικαιρότητα των προβληματισμών του, σε μια εποχή κρίσης αξιών και μνήμης.

Σε αμφιθέατρο που φέρει το όνομά του (όπως άλλωστε είναι και συνολικά γνωστό το κτίριο 3 του Παντείου) πραγματοποιήθηκε μια εκδήλωση/απότιση πολιτικής μνήμης και τιμής στα 40 χρόνια από τον θάνατο του Σάκη Καράγιωργα. Ήδη η τιτλοφόρηση «Ακαδημαϊκή ευθύνη και Πολιτική Πράξη» έδινε τον τόνο, αλλά και οι συμμετέχοντες στις 5 συνεδρίες της διοργάνωσης – άμεσοι συνεργάτες του Καράγιωργα, διάδοχοί του στα δημόσια οικονομικά, πανεπιστημιακοί συνεργάτες αλλά και συντελεστές της δουλειάς /των εκδοτικών δραστηριοτήτων του Ιδρύματος Καράγιωργα  που συνεχίζει την παράδοσή του – έθεσαν το πλαίσιο. Φιλόδοξο, αλλά με δυσκολία να προσελκύσει την συμμετοχή που θα ήλπιζε κανείς, με δεδομένο το αξιακό σύμπαν που είχε αντιπροσωπεύσει ο Καράγιωργας και την βαθύτερη επικαιρότητα έχουν οι προβληματισμοί του. 

Από την απολογία του στο Στρατοδικείο: όπου δικαζόταν ως βομβιστής («του είχε στείλει ο Σημίτης 13 κροτίδες, να τις τοποθετήσει σε σημεία της Αθήνας» η μια έσκασε στα χέρια του) αλλά και για την σύσταση της ανατρεπτικής Δημοκρατικής Άμυνας («Κύριοι Στρατοδίκαι, είχα χρέος πρώτον, ως άνθρωπος απέναντι στην Ιστορία, απέναντι δηλαδή όλων εκείνων που έχουν χύσει ποταμούς αίματος δια να κληροδοτήσουν εις ημάς την ελευθερίαν και την δημοκρατίαν. Δεύτερον είχα χρέος ως καθηγητής απέναντι εις τους φοιτητάς μου. Τους είχα γαλουχήσει εις την ιδέαν ότι ορθές αποφάσεις επί των μεγάλων προβλημάτων της χώρας λαμβάνονται μόνον με την δημοκρατικήν διαδικασίαν επιλογής»). Και μέχρι την πικρή αφήγηση της γυναίκας του Νίκης Καράγιωργα, ότι «ήλπιζε πως θα ξεσηκωθούν όλοι κατά της Χούντας», πλην έζησε μιαν επταετία σχεδόν συνολικής σιωπής…

Δανειστήκαμε στο σύντομο αυτό σημείωμα ως τίτλο μιαν αποστροφή της παρέμβασης της κόρης του Καράγιωργα, που περιέγραψε πώς.. πρώτη φορά επισκέφθηκε σε ηλικία 3 ή 4 ετών δημόσιο κτίριο – την φυλακήν όπου εκρατείτο ο πατέρας της. Ο οποίος, στο επισκεπτήριο, αγκαλιάζοντάς την τής τραγουδούσε αντάρτικα και Θεοδωράκη. Αργότερα, όταν είχε αποφυλακισθεί και την έβλεπε να παρακολουθεί Αμερικανικά έργα της έλεγε: «Μην ξεχνάς, εσύ είσαι με τους Ινδιάνους!». Αργότερα, όταν ο περιπτεράς της γειτονιάς την είδε – έφηβη πλέον, στην Μεταπολίτευση – να έχει στο χακί σακίδιό της το αλφάδι της Αναρχίας και της είπε: «καλά, ξέρει ο πατέρας σου τι έχεις εκεί;», ο Καράγιωργας στον οποίο το εκμυστηρεύθηκε της παρατήρησε: «να πεις στον κύριο περιπτερά, να διαβάσει λίγο Μπακούνιν».[Κλασικός Καράγιωργας για όποιον τον γνώρισε, εκείνο το «να πεις στον κύριο περιπτερά»].  

Αν αυτά τα στιγμιότυπα ήταν πιο προσωπικά, άλλες αναφορές στα πάνελ της διοργάνωσης ξαναθύμισαν κομβικές διαστάσεις από το επιστημονικό και πολιτικό πέρασμα του Σάκη Καράγιωργα. Έτσι, η Κούλα Κασιμάτη – που είχε συνεργασθεί μαζί του σ’ αυτό το εγχείρημα – ξεδίπλωσε την υπόθεση της πρότυπης έρευνας για την σύνθεση και την κατανομή του εισοδήματος στην Ελλάδα. Μια μεθοδολογικά ανηφορική αλλά και κοινωνικοπολιτικά ουσιαστική προσφορά: τόνισε ιδιαίτερα την μεθοδολογική αυστηρότητα που προϋπέθετε η έρευνα αυτή – Καράγιωργα/Κασιμάτη/Πανταζίδη, έκδοση ΕΚΚΕ 1988, μετά τον θάνατο του Καράγιωργα – προκειμένου να ανταποκριθεί στην προσδοκία του εμπνευστή της να μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο οικονομικής πολιτικής. Αναφέρθηκε επίσης στην ελπίδα που είχε ο Σάκης Καράγιωργας, η έρευνα αυτή που αποτελούσε τότε – και για νάμαστε ειλικρινείς, συνεχίζει εν πολλοίς να αποτελεί μέχρι και σήμερα – υλικό για την προσέγγιση της υπόθεσης των ανισοτήτων στην Ελλάδα, να επεκταθεί και στην υπόλοιπη χώρα: αυτό δεν κατορθώθηκε. [Λίγο προτού πεθάνει ο Καράγιωργας τον επισκέφθηκαν μαζί και την Νίκη, ένα ζευγάρι Αμερικανών δημοσιογράφων – liberals/προοδευτικοί Δημοκρατικοί –  που αναζητούσαν το νήμα της επικράτησης του ΠΑΣΟΚ στα ελληνικά πολιτικά πράγματα. Οι Έλληνες που τους συνόδευαν και τους «ξεναγούσαν» στην Ελληνική περίσταση, είχαν προετοιμάσει τους Αμερικανούς. όμως εκείνοι έμειναν και πάλι έκπληκτοι από την ευρύτητα της προσέγγισης Καράγιωργα –  από την τελική συζήτηση περί σημασίας της κατανομής του εισοδήματος, που τον στεναχωρούσε ότι δεν είχε συνεχισθεί πέραν του εισοδήματος και την περιουσία, και μέχρι την προσέγγιση του τι αποτελεί και τι όχι «πολιτική» και «στράτευση» στην εποχή μας].

Στενοί επίσης συνεργάτες του Καράγιωργα, ο Γιώργος Ζυγογιάννης (που βρέθηκε στα χρόνια τ ου ΠΑΣΟΚ στο πλευρό του Γεράσιμο Αρσένη) και ο Φάνης Πάκος (που παρέμεινε στον πανεπιστημιακό χώρο) αναφέρθηκαν στην απόσταση που τήρησε εκείνος από την πολιτική. Μετά την Δημοκρατική Άμυνα και την Σοσιαλιστική Πορεία (σχήμα στελεχών της Δημ. Άμυνας που διαγράφηκαν από το ΠΑΣΟΚ), ο Καράγιωργας επέλεξε να κρατηθεί μακριά από την πολιτική. Ο Φ. Πάκος αφηγήθηκε πολύ ζωντανά πώς, σε μια από τις πρώτες συναντήσεις οργάνωσης του ΠΑΣΟΚ, στο ξεκίνημα της Μεταπολίτευσης, σε πηγαδάκι όπου συμμετείχε ο Ανδρέας μαζί και με τον Καράγιωργα, ενθουσιώδης παρευρισκόμενος είπε στον δεύτερο «Σάκη, σήμερα εσύ κέρδισες τις εντυπώσεις!». Ο Αντρέας σκοτείνιασε – η συνέχεια αναπόφευκτη. Άλλη περιγραφή, πάλι, αφορούσε το πόση έκπληξη έδειχναν – πολύ αργότερα, στο ξεκίνημα της διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ – όσοι μάθαιναν/άκουγαν ότι ο Αντρέας είχε προτείνει στον Καράγιωργα την Διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδας, αλλ’ εκείνος είχε αμέσως αρνηθεί. «Δηλαδή, εσύ θα δεχόσουν;» απαντούσε με ερώτηση στους απορούντες – διασκεδάζοντας κάπως με το βλέμμα τους το οποίο έλεγε: «Μα.. προφανώς! Ποιος αρνείται;»

Θεωρώντας, όπως αφηγείτο και η Νίκη Καράγιωργα, ότι υπέρτερη προσφορά στην διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης ήταν η σωστή οργάνωση και σταθερή δουλειά στην εκπαίδευση – εν προκειμένω στην Πάντειο της εποχής, όπου για πρώτη φορά γίνονταν εξετάσεις με ανοιχτά βιβλία, καθώς ζητούμενο ήταν το ξεδίπλωμα της κριτικής σκέψης και όχι η καταγραφή/απαρίθμηση γνώσεων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ