Μία από τις πιο «δημοφιλείς» αποφάσεις για αλλαγή ζωής τη νέα χρονιά δεν αφορά ούτε τη διατροφή ούτε τη φυσική κατάσταση. Αφορά την οθόνη. Η «ψηφιακή αποτοξίνωση» εξελίσσεται σε νέα συλλογική φιλοδοξία: λιγότερες ώρες μπροστά στο κινητό, λιγότερα social media, περισσότερη πραγματική ζωή – ό,τι κι αν σημαίνει αυτό.

Σύμφωνα με έρευνα της εφαρμογής ψηφιακής ευεξίας Opal, το 33% των χρηστών δήλωσε ότι η πιο σημαντική του απόφαση για το νέο έτος είναι η μείωση του χρόνου που περνά μπροστά στην οθόνη. Πρόκειται για ένα ποσοστό υψηλότερο ακόμη και από όσους δήλωσαν ως στόχο την απώλεια βάρους (28%), ενώ ενδιαφέρον στοιχείο είναι και το γεγονός πως οι ίδιοι οι έφηβοι φαίνεται να αναγνωρίζουν το πρόβλημα: σε έρευνα με περισσότερους από 1.500 νέους, το 63% παραδέχεται ότι χρησιμοποιεί το κινητό υπερβολικά, ενώ σχεδόν οι μισοί (47%) χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία για να ελέγξουν τον χρόνο που ξοδεύουν στα smartphones.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν μια ευρύτερη ανησυχία: η υπερβολική έκθεση στις οθόνες συνδέεται όλο και περισσότερο με επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, ιδιαίτερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν: η ψηφιακή αποτοξίνωση δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί με απότομη διακοπή. «Μην πηγαίνεται από το 100 στο 0», είναι η βασική σύσταση. Αν κάποιος περνά πολλές ώρες στα κοινωνικά δίκτυα, το να θέσει ως στόχο την πλήρη αποχή είναι μη ρεαλιστικό και συχνά καταδικασμένο σε αποτυχία. Αντίθετα, η σταδιακή μείωση – ορισμένα λεπτά λιγότερα την ημέρα, συγκεκριμένες ζώνες χωρίς οθόνη – θέτει τις βάσεις για μία πιο βιώσιμη αλλαγή.

Ένα πρώτο πρακτικό βήμα είναι η αξιοποίηση του ίδιου του κινητού ως εργαλείου αυτοελέγχου: ρυθμίσεις χρονικών ορίων, ειδοποιήσεις διακοπής χρήσης, «κλειδώματα» εφαρμογών. Για όσους δυσκολεύονται περισσότερο, ειδικές εφαρμογές μπορούν να λειτουργήσουν ως πιο αυστηρά «ψηφιακά φράγματα».

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημιουργία ζωνών ή χρονικών περιόδων “offline”. Η φόρτιση του κινητού εκτός υπνοδωματίου, η αποφυγή χρήσης τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο, η πλήρης απουσία τηλεφώνου από το τραπέζι του φαγητού και η φυσική απόσταση της συσκευής σε διαφορετικό δωμάτιο αποτελούν απλές αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικές πρακτικές.

Η απεξάρτηση, όμως, δεν σημαίνει απλώς «κόβουμε το κινητό». Σημαίνει αντικαθιστούμε τον χρόνο οθόνης με άλλες δραστηριότητες: κοινωνικές συναντήσεις, άσκηση, περισσότερο ύπνο. Ακόμη και μια απλή τηλεφωνική κλήση σε φίλο μπορεί να αντικαταστήσει μία ώρα ατελείωτου «doom scrolling».

Τέλος, ειδικοί τονίζουν κάτι κρίσιμο: η ενοχή δεν ωφελεί. Όπως επισημαίνει η δρ. Sajita Setia, γιατρός και ερευνήτρια με ειδίκευση στην ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στη Νέα Ζηλανδία, η τεχνολογία έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αποσπά την προσοχή μας και να θολώνει την αίσθηση του χρόνου. «Δεν είναι ζήτημα θέλησης ή αυτοελέγχου. Δεν μπορούμε ποτέ να νικήσουμε την τεχνολογία με αυτούς τους όρους», σημειώνει. Η πραγματική λύση δεν βρίσκεται στην αυτομομφή, αλλά στον επανασχεδιασμό της καθημερινότητάς μας με συνειδητές, μικρές αλλά σταθερές παρεμβάσεις.

Η ψηφιακή αποτοξίνωση δεν είναι μόδα, είναι αναγκαία συνθήκη επιβίωσης σε έναν κόσμο όπου η προσοχή μας έχει μετατραπεί σε… «πολύτιμο εμπόρευμα». Και η νέα χρονιά, για πολλούς, ξεκινά ακριβώς από εκεί: με το βλέμμα στραμμένο όλο και λιγότερο στην οθόνη και περισσότερο στη ζωή.